geri

anasayfa

ORTA ÖĞRETİMDE ve YAYGIN EĞİTİMDE

REHBERLİK ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

 

ŞUBE ELEMANI

Şube Müdürü : Hayrünnisa SALDIROĞLU

İLETİŞİM

Tlf      : 0 312 212 76 18 – 212 76 19 / 241 veya 0 312 413 30 07

e-mail: nisasald@hotmail.com

 

ŞUBENiN GÖREVLERİ

 

            03.10.1994 tarih ve B.08.0.ÖRG.0.20.01.01-3172 sayılı “Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Görev, Yetki ve Sorumluluklarına İlişkin Yönerge” ye göre Şubemizin görevleri şunlardır:

·        ·        ·        ·        Orta öğretimde ve yaygın eğitimde okul türlerine göre ilgili genel müdürlüklerle işbirliği yaparak rehberlik programları yapmak, geliştirmek ve uygulama sonuçlarını değerlendirmek.

·        ·        ·        ·        Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin orta öğretimde yöneltme açısından işleyişini düzenlemek için gerekli çalışmaları yürütmek.

·        ·        ·        ·        Rehberlik alanındaki gelişmelerden hizmetlerde yararlanılması için gerekli çalışmaları yürütmek.

·        ·        ·        ·        Orta öğretim kurumlarında psikolojik, kişisel, eğitsel ve mesleki rehberlik faaliyetleri ile ilgili destek hizmetleri sağlamaya ilişkin çalışmaları yürütmek.

·        ·        ·        ·        Bu alanda ihtiyaç duyulan hizmetiçi eğitim faaliyetlerini teklif etmek ve programa alınanları gerçekleştirmek üzere ilgili şube ile işbirliği yapmak.

 

 

 

 

 

 

 

 

ŞUBE ÇALIŞMALARI

 

I. GENÇLİK SORUNLARI ve KORUYUCU-ÖNLEYİCİ REHBERLİK HİZMETLERİ

 

GENÇLİK SORUNLARINA GENEL BAKIŞ

 

Gençlik, toplumun dinamik ve özellikleri gereği çevreden en çabuk, en fazla etkilenen kesimidir. Sahip olduğu yaratıcı potansiyelin yeterince yönlendirilememesi sonucu pek çok sorunla karşı karşıya kalmaktadır. Aslında gençler sadece gençlik temelinde kendi başlarına sorun değildirler. Ülkemizin, toplumumuzun birçok sorunu vardır. Bu sorunlar ve bunalımlar, geçliğe de yansımaktadır. O halde bizce konunun özü; toplumun sorunlarına da, gençliğine de sahip çıkması, çözümler araması ve etkili uygulamalar gerçekleştirmesidir.

 

Gençlere karşı geliştirilen toplumsal tutumumuz zaman zaman farklılıklar göstermektedir. Birçok çalışmada, bu farklılıkların yol açtığı çelişkiler, toplumun genci nerede, nasıl, hangi rol ve yükümlülüklerle görmek istediği konusunda açık ve ortak bir düşünce ve politika geliştirememiş olmasından kaynaklandığı belirtilmektedir. Bu farklılık  ve çelişkilerden bazen eğitim ortamları da payını almaktadır.

 

Gelişme süreci içinde çocukluktan gençliğe ve yetişkinliğe birtakım gelişimsel gereksinimler söz konusudur. Mevcut koşullarda toplumun, gerek resmi gerek sivil.

 

Çalışmalarımızda özellikle öğrenci ve gençlik sorunları alanında okullarda kritik durumlar ortaya çıktığında krize müdahaleyi ve klinik temelli uygulamaları esas alan kriz yaklaşımından ziyade-tabiidir ki, gerekli hallerde bu tür hizmetleri de sağlamayı ihmal etmeden- eğitime ve gelişime odaklanmış bir kurum olarak öğrencilere, her yönden sağlıklı bireyler olarak yetişmeleri için sahip olmaları gereken psikolojik, sosyal beceri ve yetilerle yaşantıları kazandırmayı amaçlayan gelişimsel yaklaşım temel alınmaktadır.

 

Elbette her şeye rağmen suç, şiddet, istismar, madde kullanımı, intihar vb. gibi olumsuz durumlar ortaya çıktığında okulda gerekli acil uygulamaları yapmak gerekecek ve okulun yöneticisiyle, öğretmenleriyle, rehber öğretmenleriyle doğru tepkileri göstermesini sağlamak için gerekli önlemler alınacaktır. Ancak bu tür kritik durumlarda gerçek anlamda çözüm, ilgili konularda uzmanlaşmış kurum ve elemanlarla işbirliği yaparak bulunabilecektir

 

Gencin başarı, yönelme, yeteneklerini keşfetme ve kullanma ile toplumsal ve ahlaki değerlere ait duyguları, kişisel ve toplumsal uyum açılarından olgunlaşma gibi gereksinimlerini karşılamak için toplumsal yapı içinde; eğitim sistemi ve diğer sosyal sistemler, ekonomik sistemler, yönetim ve karar sistemleri birlikte eşgüdümlü ve eş zamanlı olarak ne derece organize olabilmektedir? Bu noktadan hareket ederek rehberlik hizmetleriyle gençlere yönelik diğer alanlardaki hizmet ve kaynakların eş güdümlü olarak bütünleştirilmesi temel bir gerekliliktir.

 

Genel müdürlük olarak uzun süredir yaşanan deneyimlerin değerlendirilmesi karşısında, bu konuda reaktif olmak yerine proaktif bir anlayışla, gelişimsel-koruyucu önlemlerin okullarda baştan yapılandırılmasının gereğine inanmaktayız

GENÇLERİ SUÇ VE ŞİDDET , İNTİHAR, MADDE BAĞIMLILIĞI, SAPKIN GRUPLARA KATILIM GİBİ RİSKLERE KARŞI GELİŞİMSEL, KORUYUCU-ÖNLEYİCİ REHBERLİK HİZMETLERİNİN OKULA DAYALI OLARAK YAPILANDIRILMASI PROJESİ

 

                                                                        Genel Yaklaşım

 

2001-2005 MEB Çalışma Programı çerçevesinde, sistemde gelişimsel rehberlik açısından mevcut hizmetler ile okullarda gençlik ve öğrenci sorunlarına ilişkin mevcut organizasyonları içeren değerlendirmelerde bulunduk. Duruma kuşbakışı bakıldığında şu üç konu dikkati çekmektedir.

 

Bir yanda gençlik sorunlarının nedenleriyle ilgili toplumsal kaynaklı bir çok faktör bulunmaktadır. Aile ve sosyal yapı, kültürel etmenler, ekonomik durum, vb. gibi. Bir yanda sorunlar ve sonuçları açısından hızlandırıcı unsurlar bulunmaktadır. Maddeler ve alkolle erken tanışma, silahlara kolay erişim, antisosyal-sapkın akran gruplarıyla ilişki ve medyada şiddet unsuruna büyük ölçüde maruz kalma gibi. Bir yanda da Bakanlığımız, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, İçişleri ve Adalet Bakanlıkları, üniversiteler gibi kurumlarla sivil toplum kuruluşlarının vermeye çabaladığı hizmetler var ve bunların niteliği yörelere göre önemli düzeyde değişiklikler göstermektedir.

 

MEB içinde kendi birimlerimizin riskteki gençlere yönelik hizmetlerine baktığımızda, aslında pek çok sorun alanına ilişkin pek çok farklı hizmetin, farklı nitelik ve etkililik düzeyi ile il ve ilçelerde yürütülmeye çalışıldığını ve bunların birbiriyle, öğrencilerin gelişimsel ihtiyaçları açısından standart olarak yeterince bağlantılı ve bütünleşik olmadığını gözlemledik. Yani hem kurum içinde, hem de kurum dışında bu konuda var olan potansiyelin bütünleştirilmesi en önemli gerekliliktir.

 

Öte yandan literatürde gençlere yönelik gelişimsel uygulamaların, eğitsel ve mesleki gelişim ile sosyal ve kişilik gelişimi alanlarında, okul etkinliklerinin aile ve çevreyi de kapsayacak biçimde, bir program bütünlüğü ve tekniği içinde yapılandırıldığı görülmektedir. Bu programların yürütülmesine rehber uzmanların yanısıra, öğretmenler ve yöneticiler de katılmaktadır. Ayrıca;

                                                                        Riskteki çocuk ve gençler için sağaltıcı etkinlikler,

                                                                        Destekleyici eğitim-öğretim faaliyetleri,

                                                                        Okul dışı zamanı zenginleştirme,

                                                                        Tıbbi destek,

                                                                        Madde kullanımı vb. için bilinçlendirme

                                                                        Gerekli hallerde istihdam eğitimi,

                                                                        Sosyal güçlendirme,

uygulamalarını içeren önleme programları oluşturulmaktadır. Ülkemizde de bilgi birikimi ve hizmet verme açısından eskiye oranla hiç de azımsamayacak bir potansiyel oluşmaktadır

                                                                        Çalışma Grubunun Oluşturulması

 

Gençleri suç ve şiddet, intihar, madde bağımlılığı, sapkın gruplara katılma gibi risklere karşı koruyucu ve önleyici gelişimsel rehberlik hizmetlerini okula dayalı olarak yapılandırma amacına yönelik çalışma ve projelerin hazırlanması ve gerçekleştirilmesine, gerekli araştırmaların yapılmasına, ilgili bilimsel literatürün taranmasına yönelik olarak konuya ilişkin mesleki ve bilimsel çalışmaları ve uzmanlıkları bulunan rehber öğretmenlerden (psikolojik danışmanlardan) 14.03.2002 tarih ve B.08.0.ÖRG.0.20.01.01-209.0/1103 sayılı Makam Onayıyla bir çalışma grubu kurulmuştur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Çalışma Grubu Üyeleri:

·        ·        ·        Hayrünnisa SALDIROĞLU (Komisyon Başkanı, Orta Öğretim ve Yaygın Eğitimde Rehberlik Şube Müdürü)

·        ·        ·        Dr. Gülcan ÖZHAN (Rehber Öğretmen/Uzman Psikolojik Danışman

Yük. Ls.: Ergenlik dönemi gençlerin psikolojik gereksinimleri (karşılaştırmalı inceleme)

Dokt.: Eğt. Zihinsel özürlü çocuğu olan annelerin Gestalt terapiye dayalı bireysel psikolojik danışma sonunda kaygı ve uyum düzeyleri (deneysel)

·        ·        ·        S. Gülfem ÇAKIR (Rehber Öğretmen/Uzman Psikolojik Danışman)

Yük. Ls.: Ergenlerde kimlik gelişiminin ana-baba tutumu, ana-babanın eğitim düzeyi ve aile tipi ile ilişkisi (ilişkisel tarama)

·        ·        ·        Filiz ÜLGER (Rehber Öğretmen/Uzman Psikolojik Danışman)

Yük. Ls.: 11-15 yaş ergenlerde sosyal beceriler (ölçek uyarlama)

·        ·        ·        Şükran KILIÇ (Rehber Öğretmen/Uzman Psikolojik Danışman)

Yük. Ls.: Okul öncesi çocuklarda dil gelişimi (betimsel)

·        ·        ·        Mediha SOYUTÜRK (Felsefe Grb. Öğretmeni/Uzman Sosyolog)

Yük. Ls.: Yönetimde kadının yeri

(Çalışmaya intihar, suçluluk, şiddet ve madde bağımlılığının sosyolojik temelleri boyutunda katılmaktadır.)

 

                                                                        Sosyodemografik Araştırma

 

Gençleri sözkonusu risklere karşı koruyucu-önleyici gelişimsel rehberlik hizmetlerinin okula dayalı olarak yapılandırılması çalışma grubu, faaliyetlerine, sosyodemografik bir tarama araştırması ile başlamıştır.

 

Bu araştırma ilköğretim ve orta öğretimde intihar eden, intihar girişiminde bulunan ve adli kayda geçmiş herhangi bir suçu olan öğrencilerin sosyodemografik özelliklerini taramaya yöneliktir. Amaç doğrultusunda bir bilgi formu ve uygulama yönergesi hazırlanarak illere gönderilmiştir. Sözkonusu formlar illerde 1997-1998 öğretim yılı başından itibaren günümüze kadar olan süreci kapsayacak şekilde, il rehberlik ve araştırma merkezlerinin organizasyonunda rehber öğretmenlerce araştırılarak doldurulmuştur.

 

Geçmişinde intihar ve adli kayıtlı suç yaşantıları bulunan öğrencilere ait sosyodemografik tarama çalışması ve veri girişi Haziran Ayı sonunda tamamlanmıştır. Halen verilerin değerlendirilmesi sürmektedir.

 

 

ERGENLERDE SUÇ VE ŞİDDET, İNTİHAR, MADDE BAĞIMLILIĞI, KRİZ VE

KRİZE MÜDAHALE İLE MEDYA ETKİSİ KONULARINA İLİŞKİN

YAPILAN BİLİMSEL TARAMA ÇALIŞMALARINDAN BAZI BİLGİLER

 

 

İNTİHAR

 

Ergen İntiharında Yanlış İnançlar

Ergenlik bireyin davranışlarında ve bilişsel yeteneklerinde meydana gelen değişikler dönemi olarak tanımlanmaktadır. Psikoanalitik görüşe göre, çocukluktan yetişkinliğe bir geçiş olarak görülen ergenlik döneminin yaşamın diğer dönemlerine göre daha sorunlu bir dönem olduğu ileri sürülmüştür (Graber ve ark.1996). Ergenliğin bir karmaşa dönemi olup olmadığını sorguladıkları gözden geçirme çalışmalarında Rutter ve arkadaşları (1976) bu dönemin gerçekten sorunlu bir dönem olduğu sonucuna varmışlardır. Daha sonraki görgül çalışmalar ise bu dönemde ruh sağlığı sorunları yaşansa da çoğu ergenin bu dönemi sorunsuz geçirebildiğine işaret etmektedir. Buna karşın çocukluk dönemiyle karşılaştırıldığında ruh sağlığı sorunlarının ergenlikte artış gösterdiği ve duygusal iniş çıkışların daha yoğun yaşandığı bir çok araştırıcı tarafından kabul edilmektedir (Eskin,2000).

 

 Ergenlik döneminde görülen ciddi sorunlardan biri de intihardır. Ergenlik çağı intiharı ile en önemli görüşlerden birini gerçekleştiren  Jacobs’a göre ergenlik çağı intihar girişimleri, bir süreç olarak düşünülmelidir: Uzun süreli problemlerin birikimi, uyum girişimlerinde meydana gelen başarısızlık, sosyal izolasyon ve süreğen ilişkilerin birden bozulması ile intihar kuramsal olarak düşünülmekte ve sonuçta intihar girişimi gerçekleşmektedir. Jacobs, bu süreçteki biyolojik değişkinleri katı bir şekilde reddetmekte beraber, sosyal ve psikolojik etkenlerin etkileşimine dikkat çekmektedir (Jacobs,1971)

 

İntiharla ilgili bazı önyargıların yaygın olması, intihar hakkında yanlış fikirlerin doğmasına yol açmaktadır. Bu konudaki yanlış inançlar ve  bunların doğruları şu şekildedir :

            Yanlış: Pek çok ergen intiharı ve   intihar girişimi beklenmedik bir şekilde meydana gelir.

            Doğru: İntihar eden 10 ergenden 9’u intihar eyleminden önce bazı sinyaller vermektedir:

                                                                        İntihar konusunda şakalaşma

                                                                        Ölümle aşırı derecede ilgilenme (Televizyon, internet, video oyunları, şiir yazma)

                                                                        Riskli davranışlar yapma (hız yapma/yüksekten atlama)

                                                                        Daha önce birkaç defa intihar girişimde bulunmuş olma

                                                                        Sevdiği eşyaları dağıtma

                                                                        Sevdiği ilgilendiği bir konuda ilgisinin azalması

                                                                         Bir konu ile ilgili dikkatinin dağılması

                                                                        Uyku düzenindeki değişiklikler

                                                                        Yeme düzenindeki değişiklikler

                                                                        Depresif duygu durumu

                                                                        Madde kullanımı

                                                                        Ölüm düşüncesi

 

Yanlış: İntihardan bahseden ergen intihar etmez

Doğru: İntiharı düşünen kişilerin büyük bir çoğunluğu bu konu hakkındaki düşüncelerinden çevrelerindeki kişilere sözedilebilir ve yardım etmeleri konusunda şans verebilir.

 

Yanlış: İntihar girişiminde bulunan ergen mutlaka ölmek ister

Doğru: Pek çok ergen gerçekten ölmek istemez, ölmek ile yaşamak arasında kalmaktan dolayı acıyı azaltmak istemektedir.

 

 

 

Yanlış:  Ruh sağlığı bozuk olan ergenler intihar eder ya da intihar girişiminde bulunur

Doğru:  Pek çok ergen yaşamı boyunca intihar düşüncesinin kafasından bir defa da olsa geçirebilir. İntihar girişiminde bulunmuş ya da intihar etmiş pek çok ergenin psikolojik problemlerinden dolayı böyle bir davranışta bulunmasına karşın pek çoğu da herhangi bir psikolojik problem sergilememektedir.  

 

Yanlış: Gençleri intihar hakkında bilgilendirmek ve bu konuda konuşmak, onlara kendini öldürme düşüncesini ve yöntemlerini verebilir.

Doğru: Gençlerle intiharla ilgili konular (intiharın tanımı, ipuçları, risk grupları ) hakkında duyarlı bir şekilde konuşmak onların kafalarındaki soru işaretlerini gidermekle beraber, gençlere okul ortamında risk altında olan diğer akranlarını tanıma olanağı verecektir, bununla beraber gençler bu konuda hangi yardım kuruluşları ve merkeziyle iletişime geçebileceklerini öğreneceklerdir.

 

Yanlış İntihar kalıtsal bir olaydır

Doğru İntiharın bazı ailelerde sık rastlanır olması intiharın kalıtsal olduğuna ilişkin fikirler doğurmaktadır. Ancak intiharın kalıtsal olduğu kanıtlanmamıştır. 

 

Yanlış Eğer ergen kendini öldürmek istiyorsa bunun önüne geçilemez

Doğru İntiharı önlemek için alınabilecek en önemli önlemlerden biri  gençlerin intihara ilişkin verdikleri ön ipuçlarını  ve risk altındaki ergenleri tanımlayabilmektir aynı zaman da etkili bir Krize Müdahale ile intihar önlenebilir.

 

Yanlış Sosyoekonomik düzeyi düşük ergenlerde intihar davranışı daha çoktur.

Doğru Ergen intiharları toplumun her türlü sosyoekonomik düzeyinde görülebilir. Ergen intiharında sosyoekonomik düzey her zaman geçerli bir değişken değildir.

 

Yanlış İntihar davranışını azaltmak ve ergenlere yardım etmek sadece profesyonellerin işidir

Doğru  Ergenlerde İntihar davranışını azaltmak için yardım sürecine öğretmenler, arkadaş grupları, aile üyeleri de katılmalıdır. Özellikle okul yönetimleri intiharı önleme ve müdahale çalışmalarında, sağlayacakları okul atmosferi, okul rehberlik ve psikolojik danışma servisi ve yakındaki rehberlik ve araştırma merkezi ile okul personeli arasında yapacakları organizasyonlarla önemli bir role sahiptirler.

 

İntihar ve Medya

 

            En geniş anlamıyla medya, iletişimin yer aldığı her türlü ortamı ve iletişim sırasında kullanılan her türlü aracı kapsar (Aile Araştırma Kurumu 1995 s:253) “Kitle iletişim araçları bugün bizlere sadece bilgi ve haber vermekle kalmamakta, dolaysız bilgi edindiğimiz yaşam deneyimlerimize bile yön vermektedir (Mills 1974 s:m 436-37)

 

İntihar davranışına medyanın etkisinin olup olmadığı geçmişten günümüze kadar tartışılan bir konu olmuştur. Kitle iletişim araçlarının toplum üzerindeki etkilerine  ilişkin görüşlerin yanı sıra intihar ve medyayla ilgili çalışmalarda konunun aydınlatılmasında etkili olmuştur.  “Toplumu yönlendirici büyük bir güç olduğundan intihar olgusunun,  basın yayın organlarında yer alması, öğretici özendirici, taklit davranışına yol açabileceği ve ulusal intihar olaylarının da bundan etkileneceği” görüşünden hareketle, alanda bir çok çalışma yapılmıştır.  Bu çalışmaları üç grupta toplamak mümkündür.

           

                                                                        Birinci grupta yer alan çalışmalar,  medyada yer alan intihar haberlerinin ulusal intihar oranlarını arttırdığı yönünde tutarlı bulgulara sahiptir.

 

                                                                        İkinci grup çalışmalar, intihar oranları ile medyada sunumu arasında hiçbir ilişki saptayamamıştır.

 

            3- Üçüncü grup çalışmalarda ise, kısmi destek sağlayan bulgular elde edilmiştir.

 

            Bu alanda ilk olarak Farr’ın çalışmalarını görüyoruz. İntihar ve öldürme olaylarının taklit suretiyle gerçekleştiğini,  intihar haberlerinin ayrıntılı sunulmasının toplumdaki olumsuz sonuçlarını vurgulamıştır. Konuyla ilgili yapmış olduğu araştırmalarının sonucunda Philips ise; “Kitle iletişim araçlarından gerçek veya kurgusal bir intihar öyküsünün verilmesi, hatta genel bilgiler verilmesinin bile intihar oranlarında bir artışa neden olduğu sonucuna varmıştır (Palabıyıkoğlu  1994 s:79).

 

            Stack, yapısal koşullar adı altında ekonomideki dalgalanmaları, krizleri, dini inançları ve aile içi bağların gevşemesini ve bütünlüğünün bozulmasının medyada yer alan intihar oranlarına etkisini araştırmıştır. Ona göre kişileri depresif, karamsar duygu duruma iten intihara ilişkin yapısal koşullar var olduğunda kitle iletişim araçları intihar oranlarını artırabilecek bir güce sahiptir. (Palabıykoğlu 1994 s:282).

 

 Palabıyıkoğlu, Hovardaoğlu ve Azizoğlu (1995)’nun yapmış oldukları bir çalışma sonucunda da bu konuda şu belirlemeler yapılmıştır: İntihar haberleri  yorumsuz, dramatize edilmeden, yanlış .bilgilere yol açmayan, kısa bilgiler halinde,  iç sayfalarda ve fotoğrafsız yer almalıdır.

 

            Bireylerin ve toplumun gerek haberleşmesinde gerekse bilgilenmesinde en güçlü ve en egemen araç medya olup bazen tek başına belirleyici olabilmektedir. Bu güçlü yanlarıyla basın, çağımızda bir yandan toplumu bilgilendirirken bir yandan da olayları/dünyayı nasıl algılayacağımızı/ ne sonuç çıkaracağımızı, bize söyleyerek bizi yönlendirir. Bir anlamda neyi nasıl düşüneceğimize ve hissedeceğimize karar vermektedir. (Palabıyıkoğlu, 1995 s: 60)

           

            Değişimin hızlı olduğu toplumlarda  gelenek ve göreneklerin etkisini,  kitle iletişim araçları hızla köreltmekte, yeni nesil örf ve adetlerin yerine kitle haberleşme araçlarının empoze ettiği değer yargılarını kabullenmektedir (Mills 1974).

 

Kitle iletişim araçlarının toplum üzerinde birçok alanda gücü olduğu düşüncesinden hareketle, sadece intihar haberlerinin verilişinde değil her alanda toplum sağlığını bozmayan bir çalışma disiplinine sahip olmaları gerekmektedir.

 

Bu literatür bulgularına paralel olarak Ülkemizde kitle iletişim araçlarından özellikle yazılı basın organlarında (gazete, dergi gibi)  2002 yılının Ocak ve Mayıs ayları arasında yer alan intihar, intihar girişimi ve satanizm ile ilgili haberleri incelendiğinde, haberlerin içeriğinde oldukça önemli hatalar yapıldığı görülmüştür. Bunlar;

                                                                        İntihar yöntemlerinin çok ayrıntılı bir şekilde verilmesi

Örneğin; yaşadığı evin ikinci katından atladı, on beş tane uyku ilacı aldı gibi

                                                                        İntihar eden veya intihar girişiminde bulunan bireylerin ailelerine ve arkadaşlarına bıraktıkları notların, mektup veya şiirlerin tamamen yazılı olarak verilmesi. Ayrıca, bu notlara ilişkin olarak yorumlar yapılarak bireyin intihardan başka hiçbir çaresinin olmadığı ve intiharın tek çıkış yolu olarak sunulması.

                                                                        İntihar eden veya girişimde bulunan bireylerin mutlaka  bir ruhsal sorunu varmış gibi yansıtılması

                                                                        Özellikle konu ile ilgili uzmanların intihara ilişkin çok kesin ifadeler kullanmaları ve intiharı tek bir sebebe bağlama eğilimleri.

                                                                        Bazı intihar olaylarının basında günlerce verilmesi ve ailelere yönelik tavsiyeler ve bilgiler vermek yerine  aileleri suçlayıcı ifadelere yer verilmesi.

                                                                        Satanizm ile ilgili merak uyandırıcı ve ayrıntılı bilgiler verilmesi, hatta bazı haberlerde satanizm ile ilgili internet sitelerinin adreslerinin verilmesi.

                                                                        Satanizm ile ilgili haberlerin manşetlerine değişik resimler yerleştirilmesi ve satanizme ilişkin sloganlara yer verilmesi.

                                                                        İntihar eden ve ya girişimde bulunan bireylerin satanist olabileceğine dair şüphe uyandırıcı bilgiler sunulması, ayrıca bu bireylerin internetteki sohbet odalarındaki konuşmalarının ayrıntılı bir şekilde sunulması.

                                                                        Emniyet güçlerinin yaptığı rutin arama sonuçlarında “satanist gençler tutuklandı, gözaltına alındı” gibi ifadelerin sık sık yer alması ve satanizmle ilgili bazı kılık-kıyafet ve müzik tarzlarının kesin bir şekilde eşdeğer tutulması.

                                                                        Satanizm ile ilgili aileleri bilgilendirici ifadelere çok sık yer vermek yerine aileleri endişelendirici mesajların sunulması.

                                                                          İntihar ve satanizmi bazı köşe yazarlarının ve uzmanların dini ve siyasi amaçlı olarak kullanma eğilimlerini göstermesi 

 

 

Yararlanılabilecek Bazı Kaynaklar

Aziz, A.(1984). Kırsal Kesimde Kitle İletişim Araçlarının Aile yapısına etkisi, Türkiye’de Ailenin Değişimi Toplumbilimsel İncelemeler. Ankara: Türk Sosyal Bilimler Derneği Yayınları.

 

Mills C. W. (1974). İktidar Seçkinleri, Çeviren: Ünsal Oskay,. Ankara: Bilgi Yayınları

 

Palabıyıkoğlu R. (1995). Medyada Psikoloji, İntihar Davranışı ve Medya, Türk Psikoloji Bülteni , Sayı:3.

 

Palabıyıkoğlu R. (1994). İntihar Davranışı ve Kitle İletişim Araçları. Kriz Dergisi Sayı:2.

 

Palabıyıkoğlu R. (1994). Gazetelerdeki İntihar Haberlerinin Okuyucuya Nasıl Yansıtıldığına ilişkin Bir Çalışma.  Kriz Dergisi, Sayı:2.

 

 Albayrak, F., ve Koç, İ. (1991). Türkiye’de İntihar Olgusu. Nüfusbilim Dergisi cilt15. Ankara: Sinem ofset.

 

Arkun (1978). İntiharın Psikodinamikleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi yayınları.

 

Bayam, G., Dilbaz, N., Bitlis, V., Holat, H., Tüzer, T. (1995). İntihar Davranışı ile Depresyon, Ümitsizlik, İntihar Düşüncesi İlişkisi: İntihar Davranış Ölçeği Geçerlik, Güvenirlik Çalışması. Kriz Dergisi, 3(1-2):223-225.

 

Berber, S. (1995). İntiharın Psikodinamik Kuramı. Psikiyatri, Psikoloji ve Psikofarmakoloji Dergisi Cilt 3, Sayı 2.

 

Ceyhun. B, Rüstem, Ç. (1996). Endojen Depresyonda intihar . Depresyon Dergisi.

 

Dede,  (1999). Türk Ceza Hukuku ve Adli Tıp Bilimleri açısından İntihar. İ.Ü. Yüksek Lisans Tezi.

 

DİE. (1999). İntihar İstatistikleri

 

Durkheim E. 1986 İntihar Çev: Özer Ozankaya, İmge Kitabevi

 

Eskin, M. (2000). Ergen Ruh sağlığı sorunları ve İntihar davranışıyla ilişkileri.Klinik Psikiyatri dergisi, Cilt 3, Sayı 4.

 

Ercan, S. E. (1998). İntihar girişiminde bulunan ergenlerde Demografik, Psikiyatrik ve Aile Özelliklerinin araştırılması

 

Ersöz, D., Ersöz, G., İldeş, N., Türkaslan, K.(2001). 1995-200 yılları arasında Resmi Kayıtlardan Batman'da gerçekleşen İntihar ve İntihar Girişimleri.Aile ve Toplum Dergisi, Yıl:4, Cilt:1, Sayı:4, sayfa:27-48

 

Fidan, M. B. (2001) İntihar Davranışı. Türk Psikoloji Bülteni Sayı:21 Haziran 2001.

 

Gibbs, J. P. (1968). Suicide. New York. Harper Row Publishers,1968:133-169.

 

Gidiş, D., Kaya. N., Çilli, A. S., Özkan, İ., Şahinoğlu, U. (1997). Kriz dergisi, 5 (1): 7-13.

Gürakar, L. (1991). İntihar ve Aile İlişkileri üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma, Hacettepe Üniversitesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).

 

Jacobs, J. (1971). Adolescent suicide: USA: John Wiley Sons Inc. 1-25, 63-82.

 

Haran, S., Aydın, O. (1995). Depresyon, Umutsuzluk, Sosyal Beğernirlik ve Kensini Kurgulama Düzeyinin İntihar Riski ile ilişkisi. Kriz Dergisi, 3 (1-2):218-222.

 

Işık, S. (1998). Bipolar Bozuklukta İntihar. Kriz Dergisi 5(1):41-44.                           

 

Keith, K. (1999). Fifteen prevelant concerning adolescent suicide. The Journal of school health v 69, no:4.159-61.

 

Keskin, M. (2000). Ergen Ruh Sağlığı sorunları ve intihar davranışı ile ilişkileri. Klinik Psikiyatri Dergisi, Cilt 3, Sayı 4. 

 

Kucur, R., Aktan, M. K., Demir, O. (1985). Konya Merkez İlçesinde Suisid İnsidansı.  Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi, Bilimsel Çalışmalar Kitabı.

 

Leenars, A.A (1990). “Psychological perspectives on Suicide” D. Lester (ed). Current Concepts of Suicide. Philadelphia: The Charks Press Publishers, Inc.

 

Lester (1992 a). Sociological theories of Suicide why People kill themselves. 3rd edition. Charles Thomas Publisher.

 

Nesrin, K., Coşar, B., Candan, S., Arıkan, Z., Işık, E. (1997). Yatan Psikiyatrik     hastalardan intihar girişimi olanlarda demografik özellikler ve psikiyatrik bozuklukların Retrospektif Araştırması. Kriz Derfisi, 2 (2):327-330.

 

Okucu, R. (1988). Ergenlik çağı intihar girişimlerin de Psikososyal Etmenler, İstanbul Üniversitesi Çocuk Sağlığı Enstitüsü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi

Yüksek Lisans Tezi .

 

Özçelik, N. (1995) Toplumsal İlişki Türlerinin İntihar Olgusu Üzerindeki Etkileri, Ege Üniversitesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi).

 

Sonuvar, B. (1985), Gençlerde İntihar ve İntihar Girişimleri. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi Bilimsel Çalışmalar Kitabı.

 

Sungur, Z. (1998). İntihar olgusunun Sosyal ve Demografik Değişkenler açısından Değerlendirilmesi ve Eskişehir Bölgesinde bir uygulama çalışması. Yüksek Lisans Tezi.

 

Tezcan, A. E., Oğuzhanoğlu, K., Ülkeroğlu, F. (1995). Kriz Dergisi, 3 (1-2):70-74.

Tosuner, C. (1997). Depresif duygudurum bozukluklarında intihar davranışının araştırılması. Tıpta Uzmanlık Tezi .

 

Tüzün, Z. (1997) Üniversite öğrencilerinde yaşam olayları, depresyon, sosyal destek sistemleri yaşama nedenleri ve intihar olasılığı. Yüksek Lisans Tezi.

 

 

ERGENLERDE MADDE KULLANIMI VE BAĞIMLILIĞI

 

            Madde kullanımı ve bağımlılığı toplumsal, ekonomik ve sağlık ile ilgili ciddi olumsuz sonuçları olan ve günümüzde bir çok ülke için çözüm bekleyen bir sorundur. Pek çok araştırma, bu maddeler ile ilgili ilk deneyimin özellikle ergenlik dönemine rastladığına işaret etmektedir. Bağımlılık yapan maddeler içersinde en yaygın şekilde kullanılanları alkol ve sigaradır. Esrar, afyon ve türevleri, kokain, uyku ilaçları, uçucu maddeler ve diğer uyarıcılar ise ergenlerde, bu ikisine göre daha az kullanılan maddelerdir (Öztürk, 1990).

 

Mevcut kuramlar ve araştırma kanıtları ergenlerde madde kullanımının, psikolojik, sosyal, kişiler arası ve diğer çevresel etkilerin karmaşık bir etkileşimi sonucunda başladığını göstermektedir. Bu etkenlerin her biri farklı bir birey için değişen düzeylerde etkilidir. Özetle her bir kuram, ergenlerde, madde kullanımı ve bağımlılığına katılma ve sürdürmeye açık olmanın belirli bir bölümünü açıklamaktadır. Biyolojik yatkınlığın varlığı kabul edilmekle birlikte, bireyin içinde bulunduğu çevrede önemli bir role sahiptir. Çocuk veya ergen, yaşam çevresi içerisindeki yetişkinlerin veya akranların bilişsel süreçlerini ve davranışlarını öğrenebilmektedir.

 

Risk Etkenleri

Çeşitli araştırmalar ergenin madde kullanımı ve bağımlılığında genel risk fetkenlerini tanımlamaktadır. Bunlar içerisinde akran ile ilgili etkenler, ebeveyn ile ilgili etkenler, bireysel ve biyolojik etkenler, ve toplumsal/kültürel etkenler sayılabilir.

 

Ergenin gelişiminde akran etkileri önemli bir role sahip olduğundan, özellikle maddeyi deneme açısından akran grupları çok önemli rol oynar (Dusek, 1987). Ergenin içinde bulunduğu akran grubunun madde kullanması veya madde kullanımına yönelik tutumları, ergenin akranları ile kurduğu yoğun yakınlık ve akranlarının madde kullanımına ve tutumlarına ilişkin algısı, akran ile ilgili risk etkenleri arasındadır. Ergenin içinde bulunduğu akran grubunda madde kullanılıyor olması öncelikle, ergenin madde kullanımını kabullenmesine, sonrasında da denemesine yol açmaktadır.

 

Aile ile ilgili risk etkenleri arasında ise ebeveynin madde kullanımı, ana-babanın madde kullanımına ilişkin düşünce ve tutumları, anne-babanın madde kullanımına veya sapkın davranışlara yönelik gösterdiği tolerans, anne-baba ve ergen arasında yakınlığın bulunmaması, anne-babanın çocuğunun yaşamıyla ilgilenmemesi ve disiplin sorunları yer almaktadır. Bazı durumlarda ergen huzursuz aile ortamından kaçmak için alkol ve madde kullanabilmektedir. Anne-babanın aşırı içki tükettiği, tutarsız disiplin uygulamaları bulunan ve anne- babanın çocuk üzerindeki kontrol ve yönlendirme düzeyinin düşük olduğu ailelerden gelen ergenler, madde bağımlılığı açısından yüksek risk grubunu oluşturmaktadır (McNamara, 2000).

 

Bireysel etkenler arasında, küçük yaşlardaki davranım problemleri, saldırganlık ve düşük okul başarısı başta gelmektedir. Ayrıca, madde kullanımına küçük yaşlarda başlama, ergenin madde kullanımı hakkındaki düşünce ve tutumları ve risk alma davranışları da bu grupta yer almaktadır (Bukstein, 1995).

 

Türkiye’de yapılan birçok araştırma yukarda belirtilen risk etkenlerini destekleyen bulgular içermektedir. İçli (1994) ergenin madde kullanımı ile ilgili risk etkenlerini,

                                                                        Aile yapısı

                                                                        Aile içi ilişkiler

                                                                        Çocuğun sosyalleşme süreci

                                                                        Ailenin sosyo-ekonomik statüsü

                                                                        Bireyin çevresinde uyuşturucu kullananların varlığı

                                                                        Uyuşturucunun elde edilebilme olanağı

Merak, özendirme, yeni zevkleri tatma isteği olarak sıralamaktadır.

 

Yücel (1988), madde bağımlısı gençler  üzerinde yaptığı bir çalışmada, deneklerin %68’ inin 18 yaşından önce madde kullanmaya başladığını ve kullanılan ilk maddenin (%64) esrar olduğunu belirlemiştir. Benzer şekilde, grubun %62’sinin alkole başlama yaşının ve  %77’inin sigaraya başlama yaşının da 18 yaş altı olduğu ortaya çıkmıştır. Bağımlılığa iten nedenler arasında; birinci sırada arkadaş çevresi (%28.3), daha sonra sırasıyla aile içi problemler (%17), merak ve taklit (%15), kaygılar- sıkıntılar (%15), sığınacak bir şey aramak (%10), yaşamın anlamsızlığı ve birine benzeme arzusu gelmektedir.

 

Bağımlı grubundakilerin içinde yetiştikleri ailelerin parçalanmışlık oranının Türkiye ortalamasının üç katı olduğu görülmüş ve anne-baba geçimsizliği, anne ve/veya babanın çocuğa karşı kötü davranması bu ailelerde oldukça fazla bulunmuştur. Ergenin içinde bulunduğu arkadaş ortamının, özellikle aile içi problemlerin olduğu aileden gelen gençlerde, kaygı ve sıkıntılardan kaçma, merak ve özenti gibi etkenlerle uyuşturucu kullanımına yönelmede etkili olduğu belirlenmiştir. Çalışmada madde kullanımı ile okulu terk etme, adli sorunlarla karşılaşma ve intihar gibi diğer sapkın davranışlar arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Madde bağımlısı gençlerin madde bağımlısı olmayanlara oranla okulu terk etme oranlarının yüksek olduğu görülmekle birlikte, madde kullanan gençlerin intihar girişim oranları kontrol grubundan 7 kat fazla bulunmuştur. Ayrıca madde kullanan gençlerin adli sorularla karşılaşma oranları madde kullanmayan gençlere oranla oldukça yüksek bulunmuştur.

 

İçli (1994), uyuşturucuya ilişkin suçlarda, madde kullanan bireyin kısa sürede satıcı pozisyona geçtiğini belirtmektedir. Ayrıca, madde bağımlılığı bir çok adi suça geçişte temel oluşturmaktadır. Uyuşturucu bağımlıları maddeyi elde edebilmek için özellikle fahişelik, soygun, gasp, hırsızlık, adam öldürme gibi suçlara kolayca yönelebilmektedir.

 

Alkol bağımlısı tanısı konmuş yetişkin hastalar üzerinde yapılan başka bir çalışmada (Kemaloğlu, 1986), alkol bağımlılarında intihar düşünce ve davranışı kontrol grubuna göre oldukça yüksek bulunmuştur. Bu bağımlı grubunda intihar düşüncesi ve girişimi nedenleri arasında, aile geçimsizliği başta gelmektedir. Deneklerin büyük çoğunluğunun (%68) alkolü ilk olarak 11-20 yaşlar arasında denedikleri ortaya çıkmıştır. Aköz (1996) alkol dışı madde  bağımlısı olan bir grup üzerinde yaptığı çalışmada, ilk madde kullanım oranının (%72.1), 13-21 yaş arasında oldukça fazla olduğunu göstermiştir. Ayrıca, bu grup içerisinde intihar girişim oranı yüksek bulunmuş ve eğitim düzeyi düştükçe intihar girişiminin yükseldiği görülmüştür Deneklerin büyük çoğunluğunun maddeyi ilk olarak arkadaş ile birlikte kullandığı ortaya çıkmıştır. Benzer şekilde, diğer bir çalışmada da (Akdemir ve ark.,1995) uçucu madde bağımlısı ergenlerin % 84’ünün uçucu madde kullanmayı arkadaş çevrelerinden öğrendikleri ortaya çıkmıştır.

 

Diğer yandan, gençlerde madde kullanımına bağlı ölümlerin önemli bir kısmı, uçucu maddelere bağlı ölümlerdir (Doğan,2001). Uçucu maddenin kötüye kullanımının özellikle sosyo-ekonomik düzeyi düşük ergenlerde daha sık görüldüğü belirtilmektedir. Bunun nedeni, uçucu maddelerin ucuz ve kolay elde edilebilir olmasıyla açıklanmaktadır. Uçucu madde kullanımının özellikle erken ergenlik döneminde ve erkeklerde daha yaygın olduğu saptanmıştır (Ramsey ve ark, akt., Akdemir ve ark., 1995).

 

 Ergenin madde kullanımının olumsuz sonuçlarını fark etmesi, kullanmaktan kaçınmada ve deneme boyutundan kullanım boyutuna geçmemede oldukça önemlidir. Ancak, madde kullanımı ve sonuçları hakkında bilgi verilirken özendirme veya merak uyandırmamaya çok dikkat edilmelidir. Çünkü araştırma sonuçları, bazı ergenlerin madde kullanmaya, maddeyi anlatan ve bu konuda uyarılarda bulunan yayınları izledikten sonra, merak ettikleri için başladıklarına dikkati çekmektedir (Akdemir ve ark., 1995).

 

 

Yaralanılabilecek Bazı Kaynaklar

 

Akdemir, A., Türkçapar, H., Öztürk, E., Dikmeer, İ., ve Özbay, H. (1995). Bir Psikiyatri Kliniğine Başvuran Ergenlerde Uçucu Madde Kullanımının Psikososyal Boyutları. Kriz Dergisi, 3 (2-1): 190-193.

 

Aköz, A. A. (1996 ). Alkol Dışı Madde Bağımlılığı Profili. Şişli Etfal Hastanesi Aile Hekimliği. Tıpta Uzmanlık Tezi.

 

Bukstein, O. G. (1995). Adolescent Substance Abuse: Assesment, Prevention, And Treatment. John Wiley And Sons: New York.

 

Doğan, Y. B. (2001). Madde Kullanımı ve Bağımlılığı. Aile ve Toplum 1, 4, 79-86.

 

Dusek, J. B. (1987). Adolescent Development and Behavior. Prentice-Hall Inc.: New Jersey.

 

İçli, T. G. (1994). Kriminoloji. Bizim Büro Basımevi.Ankara.

 

McNamara, s. (2000). Stress in Young People. Continuum: London.

 

Öztürk, O. (1990). Ruh Sağlığı ve Bozuklukları. Evrim Basım. Ankara

 

Yücel, S. V. (1988). Genç Madde Bağımlılarında Kaygı Düzeyi Ve Belirleyici Etkenler. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul.

 

Ünal, M. (1991). Madde Bağımlılığı Ve Alkolizmde Aile. Aile ve Toplum Dergisi, 2,1,80-85.

ŞİDDET, SALDIRGANLIK VE ÇOCUK/ERGEN SUÇLULUĞU

 

Çocuklarda/Ergenlerde Şiddet ve Saldırganlık

Dodson’a göre çocuklar şu şekillerde şiddete yönelebilirler:

  1. Anne-baba çocuğun psikolojik ihtiyaçlarını yerine getiremez ve çocukta nefret, öfke, şiddet duygularını uyandırırsa,
  2. Çocukların, şiddete başvuran anne-babalarını taklit etmeleriyle,
  3. Anne-baba çocuğun göstereceği şiddet hareketlerine (örneğin, bir başka çocuğu dövmesine) karşı çıkmadıkları sürece,
  4. Genel olarak çocuklar şiddet duygularını boşaltma olanağını bulmadıkları zaman (akt. Turam, 1996).

 

Şiddetin nedenleri konusunda yapılan araştırmalar, şiddetin tek bir nedene indirgenemeyeceğini göstermiştir (Tezcan, 1996). Tezcan’a göre şiddet bugün toplumsal bir sorundur ve çevreden kaynaklanmaktadır. “Yani, çevredeki okul, aile, ekonomik örgütler vb. toplumsal kurumlar devreye girmektedir.” Tezcan, şiddetin bir engellenme sonucunda ortaya çıktığını belirtmektedir. Bunun nedeni olarak, bireyin bizim gibi toplumlarda kendini gerçekleştirme ve geliştirme konularında kısıtlı olanaklara sahip olmasını göstermektedir. Bu da bireyin yaratıcılığını engellediğinden, birey kendini kanıtlayıcı tek yol olarak şiddete yönelmektedir.

 

Saldırgan davranışların ve şiddetin en önemli kaynaklarından biri ailedir. Çocuk için arkadaşlığı, paylaşmayı ve saldırganlığın boşalmasını sağlayan   en doğal aktivite oyundur. Ancak çoğu anne-baba oyun sırasında çocuğun arkadaşlarına ya da oyuncaklarına karşı sergilediği saldırgan davranışları, “aferin”, “iyi yapmışsın” ya da sen de vursaydın” gibi ifadelerle pekiştirmektedir. Buna benzer şekilde çocuğun istediklerini bağırıp çağırarak, ağlayarak, vurup kırarak çevresindekilere kabul ettirmeye çalışması da engellenmez ve denetlenmezse ödüllendirilmiş olur. Bu durumlar çocuğun saldırgan davranışları benimsemesine ve kişilik özelliği haline getirmesine  neden olur. Aynı durum ergenlik dönemi içinde geçerlidir (Köknel, 1996).

 

Köknel, toplumumuzda  delikanlılık ya da kabadayılık adı  altında saldırganlık içeren davranışlar birer erkeklik özelliği olarak hoş görüldüğünü ve bu davranışların  birer kişilik özelliği haline geldiğini belirtmektedir.   Ona göre, çevredekilerin sergilediği davranışlar, çocuklar ve gençlerin öğrenmelerine temel oluşturmakta, böylece toplumdaki saldırgan davranışlar ve şiddet eylemleri kolayca benimsenmekte, tekrar edildikçe de bu öğrenme pekiştirilmektedir. Eğitim yöntemi olarak baskı, korkutma ve dayak da benzer etkiyi yaratmaktadır. Köknel bu tür uygulamaların birer eğitim yöntemi olarak kullanıldığı  ortamlarda yetişen çocukların,  suç işleme oranlarının yüksek olduğunu gösteren araştırma bulguları olduğundan bahsetmektedir.

 

Lore ve Schultz’a göre, çocuklara saldırganlığı bastırmayı öğretmek mümkündür ve bu, herhangi bir olumsuz sonuç doğurmadan yapılabilir. Norveç’te 1991 yılında okullarda şiddeti azaltmayı amaçlayan bir çalışmada, yöneticiler, öğretmenler ve veliler birlikte çalışarak, iki yıl içinde okullardaki şiddet, okuldan kaçma, hırsızlık ve okul eşyalarına zarar verme olaylarını %50 azaltabilmişlerdir. Ayrıca, öğrencilerin okula karşı daha olumlu tutumlar beslediklerini görmüşlerdir.

 

Saldırganlık ve şiddet ile ilgili çok önemli bir başka olgu da intihardır. Yukarıdaki bölümlerde geniş bir şekilde açıklanan intihar olgusu çoğunlukla saldırganlık ve şiddetten ayrı görülmektedir. Ancak intihar bireyin kendine yönelttiği şiddet olarak ele alındığında, bu iki olgu arasıda güçlü ilişkinin olduğu açıklık kazanmaktadır. Zira, şiddet eğilimli ve saldırgan ergenler, intihar davranışı için bir risk grubu oluşturmaktadırlar (Lore ve Schultz, 1996).

 

Aile İçi Şiddet

            Aile içi şiddet, aile üyelerinden birinin diğerine şiddet uygulaması olarak tanılanmaktadır. Aile içi şiddet çocuklara karşı anne-baba şiddeti, kardeşler arası şiddet ve kadına karşı şiddet olarak ortaya çıkmaktadır (İçli, 1994).

 

İçli’ye göre şiddetin bu türleri, özellikle çocuğa karşı şiddet, bir çok toplumda hoşgörüyle karşılanır, hatta cesaretlendirilir. Buna en iyi örnek, anne-babaların çocuklarını kendi istedikleri gibi kontrol edebilmek için şiddete başvurmalarının onaylanmasıdır.

 

Bireyin, özellikle çocukluk döneminde, ailedeki şiddetin kabul gördüğünü gözlemesi, ileriki yaşamında bu davranışları sürdürmesine neden olabilmektedir (Seltzer ve Kalmuss, 1988, akt. İçli, 1994). Sayıl (1994), ev içi şiddet sonucunda anksiyete, depresyon, travmatik stres bozukluğu, madde kullanımı ve intihar gibi bir çok ciddi psikolojik sorunlar ortaya çıktığını belirtmektedir.

 

            Yine Sayıl’a göre, evde kadına uygulanan şiddet, çocukların ruh sağlığını da olumsuz etkilemekte ve ileride çeşitli sosyal  sorunlar ve okul sorunları baş gösterebilmektedir. Bu tür aile ortamlarında yetişen erkek çocukları ileride babaları gibi şiddete başvurma, kız çocukları ise şiddet kullanan kişilerle ilişkiye girme riskini taşımaktadırlar.

 

Çocuklarda/Ergenlerde Suç

            Suç kavramı konusunda üzerinde uzlaşılmış bir tanımdan bahsetmek mümkün değildir. Suç kavramı toplumdan topluma, kültürden kültüre değişiklik kazanmaktadır. Her toplumun değer verdiği belirli şeyler vardır ve bunlara uyulmaması ya da  bunlara tecavüzde bulunma o kültüre göre suç sayılmaktadır (Erdentuğ, 1987; Akt: İçli, 1994).

 

Çocuk ve ergen suçluluğu tüm toplumlarda görülen ancak tanımlanması oldukça güç bir olgudur. Yasalar temel alındığında suçlu gençler “yanlış davranışları onları ceza mahkemelerine ya da çocuk mahkemelerine götüren veya götürülmeyi haklı kılan gençler” olarak tanımlanabilir (Cava, 1962; Neumeyer, 1966; Blum ve Zolba, 1979, akt. Kaner, 1991). Genel olarak ergen suçluluğu, bireyin yaşadığı yerin kanunlarına bağlı olarak 16 ya da 18 yaşın altındakilerin kriminal davranışları için kullanılan bir terimdir. Ergen suçluluğu hırsızlık, araba soygunu, cinayet vb. gibi yetişkinler için suç kabul edilen tüm suçları kapsar. Ancak yetişkinler uyguladığında suç olarak kabul edilmeyecek evden kaçma gibi davranışları da içerir (Dusek, 1987).

 

Catalano ve Miller (1992) çocuk suçluluğu ile ilgili bazı risk etkenlerini ve koruyucu etkenleri şöyle sıralamışlardır (Akt. Kepenekçi ve Özcan, 2002):

 

Mahalleden kaynaklanan risk etkenleri:

                                                yüksek oranda değişimin olması ve bunun sonucunda toplumsal bağlanma olasılığının düşük olması

                                                uyuşturucu kullanımının yaygın olması

                                                şiddete karşı belirlenmiş kesin normların bulunmaması

Mahalleye ilişkin koruyucu etkenler:

                                                insanlar arasında sıkı ilişkilerin olması

                                                suç işlemeye karşı kesin kural ve normların olması

Bu iki özelliği barındıran topluluklarda suç oranını daha düşük olduğu görülmüştür.

Aile ortamına ait risk etkenleri:

                                                anne-babaların çocuklarına karşı aşırı eleştirici bir tutumlarının olması

                                                anne-babaların çocuklarına gerektiği kadar zaman ayırmamaları

                                                aile ortamlarının “istismar” ve “ihmal” edici olması

Aile ortamına ait koruyucu etkenler:

                                                çocuğun anne-babaları ile yakınlık kurması

                                                evdeki kuralların tutarlılığı

                                                anne-babaların çocuklarına önemli oldukları duygusunu hissettirmeleri

Çocuğun kendisi ile ilgili risk etkenleri:

                                                özellikle erkek çocuklar arasında fiziksel gelişme farklılıklarının sorun gibi görülmesi

                                                alkol, sigara, ilaç kullanan ve şiddet eğilimi gösteren akran grupları ile ilişki kurma

                                                çocukların deneyimsizlik ve belli becerilerin kazanılmaması sonucunda, risk içeren davranışları değerlendirip kendilerin bu durumdan kurtaramamaları

Çocuğun kendisi ile ilgili koruyucu etkenler:

                                                çocuğun kendine güvenin yüksek olması, sorun çözme becerilerine sahip olması

 

Yapılan araştırmalar sonucunda, literatürde çocuk ve ergen suçluluğuna yönelik diğer risk etkenleri şu şekilde sıralanmaktadır (Seminar, 1979; Loeber ve Dishion, 1983; Loeber ve Stauthamer-Loeber, 1987, akt. Kaner, 1991):

                                                Anne-baba denetimlerinin zayıf olması,

                                                Aile üyeleri arasında sıkı bağların olmayışı,

                                                Ailenin çocuğu reddetmesi,

                                                Ailede suç işlemiş bireylerin bulunması,

                                                Antisosyal davranış,

                                                Zayıf eğitsel başarı,

                                                Ağır ilaç bağımlılığı,

                                                Saldırganlığın eşlik ettiği hiperaktivite,

                                                İlköğretim yaşlarındaki davranış sorunları.

 

Kaner, bu sonuçların dikkatle yorumlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Çünkü bu araştırmalarda küçük gruplarla çalışıldığından, büyük gruplara ne derecede genellenebileceği belli değildir. Ayrıca, kültürel dini, sosyo-ekonomik ve coğrafi pek çok unsur da risk gruplarını etkilemektedir.

            davranışlarına nasıl tepki verdiği de davranışın tekrarlanma ya da suça dönüşme olasılığını etkilemektedir. Bunların yanısıra alkolik, suç işlemiş ya da saldırgan anne-babalara sahip olma da çocuk suçluluğunda önemli bir etken olarak görülmektedir (McCord, 1991, akt. İçli, 1994).

                                   görülmektedir (McCord, 1991, akt. İçli, 1994).

 

Tablo 1. DİE 2000 yılı güvenlik birimlerine gelen ve getirilen çocuk istatistikleri.

 

Toplam

Suç İsnadı

Durumu Şüpheli

Terk

Evden Kaçma

Buluntu

Kayıp

Mağdur

Diğer

A

B

A

B

A

B

A

B

A

B

A

B

A

B

A

B

A

B

Gen Top

32.45

5.24

23.34

1.86

3.1

172

2

3

378

239

64

15

105

66

4.154

2.599

1.357

284

Jand.

1.5

259

1.24

101

24

2

-

-

5

19

1

1

-

1

151

111

85

24

Polis

30.94

4.98

22.1

1.76

3.1

170

2

3

373

220

63

14

105

65

4.003

2.488

1.272

260

·          A: erkek ,  B: kadın

 

Tablo 2. Seçilmiş suç türlerine göre güvenlik birimine gelen ya da getirilen çocuklar, 2000.

 

SUÇ TÜRLERİ

SAYI

Adam Öldürme

270

Yaralama Darp

7489

Kız, Kadın ve Erkek Kaçırma

623

Irza Geçme ve Sarkıntılık

340

Hırsızlık

7180

Oto Hırsızlığı

996

Otodan Hırsızlık

955

Gasp

540

Yankesicilik

931

Izrar

363

Trafik Suçları

1059

 

DİE’nin 2000 yılı güvenlik birimlerine gelen ve getirilen çocuk istatistiklerine dayalı olarak belirlediği yaş grupları arasında, 16-18 yaş grubunda suçun önemli derecede yüksek olduğu görülmektedir. Bu grubu 12-15 yaş grubu izlemektedir. Ayrıca tüm yaş gruplarında, literatürdeki araştırmaları destekler biçimde, erkeklerin daha fazla suç davranışında bulunduğu da görülmektedir (Tablo 3.).

 

Tablo 3. Yaş grupları ve cinsiyete göre güvenlik birimine gelen ya da getirilen çocuklar, 2000.

 

 

YAŞ GRUPLARI

 

-6

 

7-11

 

12-15

 

16-18

 

ERKEK

 

766

 

1 728

 

10 280

 

19 675

 

KADIN

 

444

 

597

 

1 820

 

2 374

 

Medya ve Şiddet

            Türkiye’de medya ve şiddet ilişkisi konusunda yapılmış araştırmalar, şiddet olaylarının medyada çok sık kullanıldığını göstermektedir. Yapılan araştırmalar, medyada şiddetin kullanılması ile ilgili şu sonuçlara ulaşmışlardır:

1.     Cinayet, “namus temizleme” gibi olaylar sıradan olaylar şeklinde sunulmaktadır.

2.       Haberlerde eğitici ya da toplumsal analize ilişkin çabalara rastlanmamaktadır.

3.        Daha çok “mizahi-alaycı”, “olayı meşrulaştırıcı” ya da “yargılayıcı-hakaret edici” bir tarz ve biçim kullanılmaktadır.

4.         Televizyon, günlük haberlerde “sanal ve gerçek olmayan” bir dünyayı yansıtır gibi görünmektedir.

5.           Şiddet haberleri verilirken, “magazin” özelliği ağır basan bir dil kullanılmaktadır.

6.              Haber iletmenin önceden belirlenmiş sosyal, gelişimsel ve basın etiği kurallarına uyulmamaktadır.

7.              Medya, haberi verme yoğunluğu ve biçimi olarak şiddetin kanıksanmasına ve insanların duyarsızlaşmasına neden olmaktadır.

8.           Şiddet içerikli yayınlar genellikle gençlerin ve çocukların en fazla televizyon seyrettiği saatlerde verilmektedir. Bu durum onlar üzerinde olumsuz sonuçlar yaratabilmektedir.

9.            Şiddet olayları medyada zaman zaman abartılı, kurgusal ve hikayelendirilmiş bir şekilde verilmektedir. ( Başbakanlık Aile araştırma Kurumu, 1998).

Yararlanılabilecek Bazı Kaynaklar

 

Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu (1998). Aile içinde ve Toplumsal Alanda Şiddet.Ankara.

 

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (2000). Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri (Seçilmiş 27 İl). 

 

Bayar, N. (1999). Ergenlerde Risk Alma Davranışı: İçtepisellik, Aile Yapısı ve Demografik Değişkenler Açısından Gelişimsel Bir İnceleme. Hacettepe Üniversitesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

 

Delikara, İ. (2000). Ergenlerin Akran İlişkileri İle Suç Kabul Edilen Davranışlar Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ankara Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

 

Dusek,  J.B.(1987). Adolescent Development And Behavior. New Jersey: Printice-Hall.

 

Düvenci, Ş.(1995). Suç İşlemiş Ergenler İle Suç İşlememiş Ergenlerin Kişilik Yapılarının Karşılaştırılması. İstanbul Üniversitesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

 

Erkan, R., Bağlı, M., Sümer, F. ve Ünver, M. (2002). Sosyal Çevrenin Sokak Çocukluğuna ve Çocuk Suçluluğuna Etkisi. (I. Ulusal Çocuk ve Suç: Nedenler ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu İçinde.). Ankara: Tisamat.

 

İçli, T.G.  (1994). Kriminoloji. Ankara: Bizim Büro Basımevi.

 

Kaner, S. (1991). Suçlu Çocuklara/Gençlere Ve Sorunlarına Genel Bir Bakış. Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 24(1), sayfa: 169-186.

 

Kaner, S. (2002). Ana-baba denetimleriyle Ergenlerin Suç Kabul Edilen Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (I. Ulusal Çocuk Ve Suç: Nedenler Ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu İçinde.). Ankara: Tisamat.

 

Kepenekci, Y.K., Özcan, A.Y. (2002). Okullarda Çocuk Suçluluğunun Önlenmesi. (I. Ulusal Çocuk Ve Suç: Nedenler Ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu İçinde.). Ankara: Tisamat.

Köknel, Ö.(1996). Bireysel Ve Toplumsal Şiddet. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.

 

Lore, R.K. e Schultz, L.A. (1996). İnsan Saldırganlığının Kontrolü: Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım. ( Çeviren: Hatice Karaçanta) Türk Psikoloji Bülteni, Cilt: 2, Sayı: 5, Sayfa: 28-34

 

Sayıl, I. (1994). Bir ruh sağlığı sorunu olarak şiddet. Kriz dergisi, 2(2), sayfa: 273-276.

 

Tezcan, M. (1996). Bir Şiddet Ortamı Olarak Okul. Cogito, sayı: 67

 

Turam, E. ( 1996). TV’deki Şiddetin Çocuklara Etkileri Üzerine Farklı Bir Bakış. Cogito, sayı: 67, sayfa: 391-406.

 

Yılmaz, T. (2002). Ergenlerde Risk Alma Davranışının İncelenmesi. (I. Ulusal Çocuk Ve Suç: Nedenler Ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu İçinde.). Ankara: Tisamat.

 

 

KRİZ VE KRİZE MÜDAHALE

 

 

Kriz Nedir ?

         Her insanın yaşamında sorunlarıyla başedemediği ya da kriz durumuna düştüğü zamanlar vardır. Kişi yaşamındaki önemli hedeflerin önünde, alışılan  sorun çözme  yöntemleriyle başedemediği bir engelle karşılaşınca  “kriz” durumu oluşur.  Kişinin dengesi ve alışıldık işlev görebilme örüntüsü, çoğu kez kaçınılmaz ve ciddi bir yaşam olayıyla (sevilen birinin ölümü, iş değişikliği, evlilik ya da üniversiteye başlama gibi bir rol değişikliği, hastalık vb.)  bozulur. Böyle bir durumun yarattığı gerilim, olağan sorun çözme davranışlarıyla azaltılamayınca, davranışlarda dağınıklık başlar. Gerilim eşik seviyesinin ötesine taşar ve kişinin dağılması devam ederse kalıcı sonuçlar gözlenebilir (Özden, 1993).

 

          Kriz durumu, sorunun nasıl ele alındığına bağlı olarak, kişinin kendini tanıması, değiştirmesi ve olgunlaşmasını sağlayıcı bir dönüm noktası olabilmekte ya da felaketlere dönüşebilmektedir. Kriz anında içinde bulunulan koşullar,  krizin ortaya çıkışına neden olmasa bile ilerlemesinde ya da krizle başa çıkmada etken olmaktadır.

 

Gençlerde Psişik Kriz Belirtileri

 

           Yetişkinliğe geçişte 12-15 yaşlarında başlayarak 20’li yaşlara değin süren fırtınalı bir dönem yaşanır. Bu dönemde bedensel, cinsel, ruhsal ve sosyal alanlarda  önemli değişiklikler olur. Değişimlere ayak uydurmada zorlanan gençlerde yetişkinlerinkine benzer duygusal krizler  yaşanır. Gençlerde okulda ve evde karşılaşılan bazı  davranış değişiklikleri  krize işaret edebilir (Sonneck, 2000)  Bu belirtiler:

                        Yeme davranışında değişiklik ( iştahsızlık, kilo kaybı, veya tersine  sık ve çok yemek yeme),

                        Günlük alışkanlıklarda değişiklik,

                        Eski arkadaşlardan, aileden, ilgi duyduğu şeylerden uzaklaşma,

                        Konsantrasyon güçlükleri, okul ve işte başarısızlık,

                        Okulda sosyal konumda değişiklik,

                        İçine kapanma,

                        Okul veya iş yerinde verimlilikte, performansta azalma,

                        Alkol, ilaç, madde kötüye kullanımı,

                        Okulu  bırakma, okuldan veya evden kaçma,

                        Başarısız olma.

 

             Gençte göze çarpan davranış değişiklikleri genellikle aniden ortaya çıkar ve hayatındaki sosyal bir olayla ilişkilidir. Çözümlenemeyen krizler değişik sapma davranışlarının veya bazı saldırgan davranışların (örneğin, evden veya okuldan kaçma, yıkıcı, zarar verici  davranışlar, intihar girişimi)  ortaya çıkmasına yol açabilir.

 

Krize Müdahale

 

            Bireyin iç dengelerinin bozulduğu, sorun ile başa çıkma mekanizmalarının yetersiz kaldığı durumlarda yaşanana kriz dönemindeki terapötik yaklaşım, “krize müdahale” ya da “kriz tedavisi” adı ile anılır. Günümüzdeki gittikçe artan madde bağımlılığı, suç işleme, intihar olguları, krize müdahale hizmetlerine duyulan gereksinimi artırmaktadır. 

 

             Krize müdahalenin terapötik hizmetler kadar koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinde de önemli yeri vardır.  Okullar, iş yerleri, çocuk ve aile danışma merkezlerine danışmanlık hizmeti ile gelecekte ortaya çıkabilecek duygusal sorunları, oluşmadan önlemenin yollarını gösteren bir yaklaşımdır (Sayıl, 1992).

 

Krize Müdahalenin Temel İlkeleri

 

                        Krize müdahalenin önemli bir ilkesi, müdahalenin acil olarak yapılanmasıdır(Everstine, 1983; Akt:Sözer, 1992).

                        Krizi yaşayan bireyin sorunuyla yüzleştirilmesi ancak bunun beraberinde getireceği gerginlik tehlikesine karşı desteklenmesi.

                        Tedavinin odak noktasını güncel sorunların oluşturması (Everstine, 1983; Akt:Sözer, 1992).

                        Kullanılacak yöntemde esnek olmak (Sonneck ve Diğerleri, 2000).

                        Tedavi planının varolan soruna ve bireye göre düzenlenmesi ve acil yardım sağlanması (Everstine, 1983; Akt:Sözer, 1992).

                        Gerekliyse psikoterapötik görüşmeleri destekleyici ilaç verilmesi.

                        Bireyin çevresinin sürece dahil edilmesi (Sonneck ve Diğerleri, 2000).

 

Krize Müdahale ve Etik

                        Bireyin veya ailesinin geçmişini yargılamak, etik açıdan tehlikeli bir girişim olup, hiçbir nedenle veya kriterle haklı gösterilemez.

                        Terapinin amacı bireyin aydınlatılması, farkına varması ve tam bir muhakeme gücüne kavuşmasıdır. Sürecin bu şekilde yaşanması için bireyin içgörü kazanması beklenmelidir (Ritschl, 1989; Akt: Güney, 1997).

                        Terapistler, terapi yeteneklerini geliştirmeli, terapötik sürece kendi tutumlarını karıştırmalarına karşı duyarlı ve farkında olmalıdırlar (Ritschl, 1989; Akt: Güney, 1997).

                        Terapötik ilişkinin kurulması sırasında amaçlar üzerinde ortak çalışılmalı ve sorumluluk paylaşılmalıdır (Karasu, 1981).

                        Bir kriz durumunun iyi yönetilebilmesi için terapist ile hasta ve yakınları arasındaki işbirliği algılanmalı ve tedavi sürecine yansıtılmalıdır (Güney, 1997).

                        Etik problemler ortaya çıktığı zaman, muhakeme yeteneği veya hareket serbestisi olmayan bireylerin korunması için emniyet görevlilerinin sürece dahil edilmesi gibi yasal önlemlere başvurulabilir (Güney, 1997).

                        Krizin müdahaleye dahil olanlara sıçramaması ve onları da içine çekmemesi için davranışlar ve ilişkiler etik ilkeler çerçevesinde gözden geçirilmelidir (Parksen, 1970; Ritschl, 1989; Karasu, 1981; Hafner, 1974; Sayıl, 1996; Thompson, 1990; Akt: Güney, 1997).

 

Krizlerde Kendine Yardım

 

                        Uyarı tepkisini farketmek.

                        Sorunları önem sırasına sokmak.

                        Başkalarının yardımının gerekli olup olmadığını saptamak.

                        Olumlu etkenlerin ve fırsatların farkına varmak.

                        Tehlikelerin (Örneğin kendini kapasitesinin üzerinde zorlamak, yardım almada gecikmek) ayrımında olmak (Sonneck, 2000).

                       

Yaralanılabilecek Bazı Kaynaklar

 

ÖZDEN, A. 1993. Krize  Müdahalenin    Psikiyatrideki   Yeri.    Kriz     Dergisi.           

                   1(3): 158-165.

 

GÜNEY,  M.  1997.  Krize   Müdahalede   Etik.    Kriz    Dergisi.   5 (1): 65-69.

 

 

SAYIL, I. 1992.  Olağanüstü  Koşullarda  Krize  Müdahalenin  Yeri  ve  Önemi.

                    Kriz Dergisi.   1(1) : 4 –7.

 

SONNECK, G. ve  Diğerleri.  2000. (Çev. Yasemin Sözer). Krize Müdahale ve

                    İntiharı Önleme. Damla Matbaacılık Reklam. Ve Yay. Ltd. Şti.:

                    Ankara.

 

SÖZER, Y. 1992.  Psikiyatride Kriz Kavramı ve Krize Müdahale. Kriz Dergisi.

                    1 (1) : 8-12.

 

 

GENÇLER İÇİN GELİŞİMSEL KORUYUCU-ÖNLEYİCİ REHBERLİK HİZMETLERİNİN YAPILANDIRILMASINA YÖNELİK ÇALIŞMA GRUBUNCA GERÇEKLEŞTİRİLECEK PROJE VE ÇALIŞMALARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

 

            Gelişimsel Koruma

 

            Okul öncesi ve ilköğretimden orta öğretimin sonuna kadar tüm öğrenciler için gelişim dönemleri ile ilişkilendirilecek sınıf ve kademelere göre;

·        ·        Duygusal/psikolojik gelişim ve

·        ·        Sosyal beceri geliştirmeye

odaklı temel yeterlilikleri belirleme ve bunları geliştirmeye yönelik bütüncül bir “çerçeve okul rehberlik programı” hazırlama.

 

            Bu programın temel kaynak ve dokümanları olacak olan;

·        ·        Öğretmen el kitaplarını,

·        ·        Rehber öğretmen el kitabını

·        ·        Programa paralel aile rehberlik programını,

Hazırlama ve bunları uygulama  için gerekli personel eğitimini verme. Çalışmalarını içermektedir.

 

Gelişimsel Önleme

 

            Bu kapsamda temel hedefler,intihar, madde kullanımı, suç, şiddet, istismar, sapkın gruplara ve çetelere katılım yönünden riskli çevrelerdeki okullar ve öğrenciler için;

·        ·        Gelişimsem psikolojik destek

·        ·        Bilinçlendirme (Risklere karşı bilinçlendirme, akran baskısına direnme ve başa çıkma becerileri vb.. kazandırma)

·        ·        Eğitsel destek (eğitime verilen değer ve eğitimden beklentileri/umutları ile akademik başarıyı ve motivasyonu artırmaya yönelik etkinlikler ve önlemler)

·        ·        Okul dışı zamanı zenginleştirme

·        ·        Sosyal destek (sosyal hizmetlere erişimi sağlama, okulla sosyal hizmet kurumları arasında akışı geliştirme)

·        ·        Aileyi destekleme (aile ile çocuk/genç arasındaki iletişimi güçlendirme, aileyi risklere karşı bilinçlendirme, aileye iletişim ve davranış yönetimi becerileri kazandırma, aileyi sosyal hizmetlere erişim için bilgilendirme vb..)

·        ·        Sağlık Desteği

·        ·        Mesleki eğitim ve istihdam desteği (orta öğretimdeki okuldan ayrılma durumundaki öğrenciler için)

unsurlarını kapsayan okula dayalı;

·        ·        Önleme programları geliştirme,

·        ·        Programların uygulama el kitaplarını hazırlama,

·        ·        Personel eğitimini verme

·        ·        Programın ve hizmetlerin sürekliliği için gerekli izleme ve değerlendirme sistemini kurma ve işletme

·        ·        Okula dayalı hizmet işleyişi için gerekli kurumsal modeli, mevcut yapı içinde belirleme, gerekli mevzuatını ve bağlantılarını oluşturma,

çalışmalarını gerçekleştirmektir.

 

 

İSTANBUL VE DİĞER İLLERDE KONUYLA İLGİLİ ÇALIŞMALAR

 

                        İstanbul

            Bakanlığımız ve İstanbul Valiliği’ nin girişimiyle, İstanbul İl MEM, Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ve okul rehberlik servisleri işbirliği içinde çalışarak, tehlikeli akım ve gizli örgütlerle ilişkisi olan, alkol, uyuşturucu ve bazı kötü alışkanlıkları olan öğrenci sayıları ilçelere göre tespit edilmiş ve bu öğrencilere yönelik izleme ve danışma hizmetleri devam etmektedir.

 

İstanbul İl MEM ile YÖRET Vakfı arasında “İstanbul İli Okullarında Kriz Durumlarına Hazırlık ve Destek Çalışmaları” adı ile bir protokol imzalanmış, ildeki rehberlik ve araştırma merkezleri elemanlarının katıldığı bir toplantı yapılmıştır. Daha sonra il genelinde seçilen 56 kişilik rehber öğretmenler grubuna 90 saatlik krize müdahale eğitimi verilmiştir. Oluşturulan kriz müdahale ekipleri intihar girişimi olan öğrencilerle ilgilenmekte ve psikolojik danışma hizmetleri sürdürülmektedir.

 

İstanbul ili zararlı alışkanlıklar ve madde bağımlılığını önleme çalışmaları kapsamında okullarda bu konuda seminer, panel, konferanslar düzenlenmektedir. Bu konuda akademisyenlerden bir komisyon oluşturulmuş ve hazırladıkları kitapçık okullara dağıtılmıştır. Yine hazırlanan “Yaşam Becerileri Paket Programı” konusunda 105 rehber öğretmen eğitimden geçirilmiş ve bu danışmanlar okullarda öğrencilere bu programı uygulamışlardır. İstanbul Adli Tıp Enstitüsü’nden uzmanlarca uyuşturucu, şiddet ve suç ile mücadele konusunda 300 öğretmene eğitim verilmiştir.

 

Madde bağımlılığı ile mücadele projesi kapsamında 30 rehber öğretmen eğitimden geçirilmiştir. Bu danışmanlar öğretmen, veli ve idarecileri konu hakkında bilgilendirmekte ve aylık bülten çıkarmaktadırlar.

 

İstanbul ilinde çocuk suçluluğu ve çocuk haklarıyla ilgili olarak İl Milli Eğitim Müdürlüğü 1. Çocuk Kurultayı’nda çeşitli çalışmalar yapmış, bu konuda okullarda bilgilendirici eğitimlerde bulunulmuştur. Bu eğitimler diğer kurumlarla işbirliği içinde çocuk hakları konusunda seminerler şeklindedir. Sokak çocuklarının eğitime kazandırılması yönünde rehber öğretmenler de seminere alınmışlardır.

 

                        Diğer İller

Bazı örneklerini vermeye çalıştığımız rehberlik hizmetleri kapsamında genel müdürlüğümüzce merkezi düzeyde koordine edilen çalışmalar dışında tüm ülkedeki rehberlik ve araştırma merkezleri ile okul rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin çocuk ve gençlere yönelik eğitsel, mesleki ve bireysel-sosyal rehberlik alanlarındaki hizmetleri, bulundukları yöre ve koşulların özellik ve gereksinimlerine göre organize edilerek yürütülmektedir. Bu çalışmalardan bazı örnekler aşağıda verilmiştir:

 

 

Ankara  (Mamak Rehberlik Araştırma Merkezi / RAM)

Okullarda saldırganlık ve şiddet semineri,

Öğretmenlerde tükenmişlik ve disiplin anlayışı arasındaki ilişki konulu araştırma,

Ergenlikte arkadaşlık ilişkileri, disiplin, anne-baba çatışması ve saldırganlık konulu proje çalışmaları yürütülmektedir.

(Ankara Valiliğinin 06.11.2001 tarih ve 16107 sayılı yazı ekinde gönderilen Mamak Rehberlik Araştırma Merkezi 2000-2001 öğretim yılı çalışma raporundan alınmıştır.)

 

Artvin RAM

Alkol, sigara ve uyuşturucu madde zararları ve korunma yolları konulu bir yayın çıkarmışlardır.

(Artvin Valiliğinin 19.10.2001 tarih ve 10682 sayılı yazı ekinde gönderilen Artvin RAM’ın 2000-2001 öğretim yılı çalışma raporundan alınmıştır.)

 

Bilecik RAM

Zararlı alışkanlıklar konulu bir yayın çıkarmışlardır.

(19.10.2001 tarih ve 11063 sayılı yazı)

 

Çanakkale RAM

İl çapında disiplin sorunları konulu araştırma yapılmıştır.

(05.10.2001 tarih ve 18684 sayılı yazı)

 

Ordu RAM

Öğrencilerin olumsuz davranışlarının önlenmesi ve disiplin konularında yayın çıkarılmıştır.

(30.10.2001 tarih ve 21461 sayılı yazı)

 

Rize RAM

1999-2000 öğretim yılında meydana gelen disiplin olaylarının araştırılması ve önlemlerin belirlenmesi çalışması gerçekleştirilmiştir.

(22.10.2001 tarih ve 298 sayılı yazı)

 

Iğdır RAM

Okullarda sık rastlanan davranış bozuklukları, uyuşturucu madde bağımlılığı konularında araştırma yapılmıştır.

( 04.03.2001 tarih ve 9094  sayılı yazı)

 

Kilis RAM

Disiplin konulu bir araştırma yapılmıştır.

(18.09.2001 tarih ve 11324 sayılı yazı)

 

Osmaniye RAM

Zararlı alışkanlıkları önleme konulu bir proje çalışması yapılmıştır.

(17.10.2001 tarih ve 14355 salıyı yazı)

 

 

 

 

 

II. ORTA ÖĞRETİM KURUMLARI SINIF ÖĞRETMENLERİ İÇİN 9, 10 ve 11. SINIF REHBERLİK PROGRAMI

Ortaöğretim kurumlarında haftalık ders programına rehberlik saatleri 1995-1996 öğretim yılı başında konmuştur. Bu saatlerde, sınıf rehber öğretmenlerinin öğrencilerle gerçekleştireceği grup rehberlik etkinlikleri için “Orta Öğretim Kurumları sınıf Öğretmenleri için 9, 10, 11. Sınıf Rehberlik Programı” dört yıllık özenli bir çalışmayla hazırlanmış, Talim ve Terbiye Kurulunun 16.05.2000 tarih ve 87 no’lu kararıyla uygulamaya konmuştur.

 

Bu programda gelişimsel anlayışa uygun olarak; duygusal ve sosyal gelişime yönelik ergenlik dönemi, aile ve çevreyle olumlu ilişkiler geliştirme, yaşam becerileri, toplumsal yaşam, kendini gerçekleştirmekte olan sağlıklı bireyin özelliklerini içeren gelişen insan bölümü ile ailedeki sosyal ve psikolojik rollere hazırlık ve aile kurmayla ilgili aile yaşamı bölümü yer almaktadır.

 

Eğitsel ve mesleki rehberlikle ilgili olarak da; okulu, kurallarını ve çevresinin eğitim olanaklarını tanıma,  etkin öğrenme, alan seçimi, serbest zaman kullanımı, meslekleri inceleme, üniversite giriş sınavları, yüksek öğrenim ve tercihler, işe ve mesleğe hazırlık bölümleri bulunmaktadır.

 

Söz konusu rehberlik programının uygulanması için orta öğretim kurumlarındaki öğretmenler ile rehber öğretmenlere yönelik, program doğrultusundaki sınıf etkinliklerini içeren 9, 10 ve 11. sınıflar öğretmen el kitapları hazırlanmıştır Bu üç kitap sınıf rehber öğretmenlerinin orta öğretimdeki rehberlik saatlerinde, program doğrultusunda yapacakları sınıf rehberlik etkinliklerine ilişkin temel kavramlar ve bilgiler ile her etkinliğin amacı, süreci, öğretmenin dikkat edeceği hususları içermektedir ve programın sınıf düzeyleri ve alt konularına göre oluşturulmuştur. Söz konusu kitaplar yayım ve basımı için Yayınlar Dairesi Başkanlığına gönderilmiştir. Ayrıca söz konusu programın hem geliştirme aşamasında hem de uygulanmasını desteklemek için ülke düzeyinde rehber öğretmenlere yönelik çeşitli seminerler düzenlenmiş (Ankara-1998 ve Yalova-2001) ve Ankara rehberlik ve araştırma merkezlerince ve okullarca düzenlenenlere katılınmıştır.

 

III. ORTA ÖĞRETİMDE YÖNELTME

 

            Yöneltme Çalışmalarının Gerekçe ve Temelleri

            Günümüzde bir çok  etken eğitimi amaç ve işlev olarak değişmeye yönlendirmektedir. Hızlı sosyo-kültürel, ekonomik ve teknolojik değişmeler, bilim alanındaki yeni gelişmeler ve buluşlar, özellikle demokratik fikirler, insan haklarındaki gelişmeler eğitimden beklentilerin artmasına yol açmış ve geleneksel eğitimi “birey yararına” değişmeye zorlamıştır. Öğrenciye bilgi yüklemeye, zihinsel gelişmeye önem veren geleneksel eğitim giderek yerini zihni özgürleştirmeye ve bireyi yetkinleştirmeye çalışan çağdaş anlayışa bırakmaktadır.

 

            Türkiye’ nin eğitim sisteminde, gelişme ve sorunlara çözüm üretme, yenileşme yönünde çabalar sürmektedir. Günümüze kadar bu çabalara bakıldığında, çoğu zaman sorunların günlük boyutlarıyla uğraşıldığı, formüle edilmiş kararlar ile yüzeysel yararlara yönelindiği gözlenmektedir. Bir süre sonra bulunan çözümlerin de ayrı bir soruna dönüştüğü pek çok kez deneyimlenmiştir. Ancak bugün Bakanlığımızın başlattığı orta öğretimde yeniden yapılanmayı hedefleyen çalışmalar bu açıdan, bilimsel ve toplumsal gereksinimlere dayalı uzun vadeli yaklaşımıyla umut vericidir.

 

            Eğitimde yöneltme ve verimlilik arasında çok yakın bir ilişki söz konusudur. Eğitimin iç ve dış verimliliği bir anlamda, sistemin kısa ve uzun vadeli hedefleriyle ilgilidir. İç verimlilik, öğrenciler açısından eğitsel hedeflerin ne ölçüde gerçekleştiğine, dış verimlilik ise eğitimin, özellikle bir sistem olarak birey ve topluma daha uzun dönemli yararına işaret eder. Bu noktadan hareketle gerek birey gerekse de toplum açısından sağlıklı bir yöneltme işleyişi oluşturabilmek, eğitimde verimliliğin temel koşullarından biridir.

 

            Eğitim sisteminde yöneltmede demokratik, insancıl, nesnel hukuk ve sosyal devlet anlayışından hareketle, ekonomik ve sosyal gereksinimleri analiz ederek “insanı/bireyi amaçlayan” bir senteze ve yöneltme modeline ulaşmak durumundayız. Bu süreçte sosyal ve ekonomik gereksinimlerle bireyin yönelim ve gereksinimlerinin dengelendiği, uzlaştığı bir yöneltme anlayışının temel alınıp uygulamalara yansıtılması gereklidir.

 

            Eğitimde yöneltmeyi ele alırken ve bu konuda bir takım düzenlemelere girişirken konuya bütüncül bir yaklaşım göstermek gereklidir. Yöneltme, yalnızca belli noktalarda öğrenci akışına bazı sınırlı değişiklikler getirip bunların uzantıları olan idari mevzuatı düzenlemek ve belli sınıflarda meslekleri tanıtmayla sınırlı bir hizmetten ibaret değildir.

 

            Günümüze kadar ekonomik ve sosyal sistem ile eğitim sistemi arasında işleyiş ve hedefler olarak gerekli ilişkiler ve denge kurulamadığından, eğitimde bireyin yönelmesi için çok boyutlu düzenlemeler yeterince yapılamadığından, gereksinimlere uygun rehberlik hizmetleri yeterince yapılandırılamadığından, bireylerin bazen tesadüfen, bazen de istemeden girdikleri meslekte ve işte çalışmaları, istihdamın hiç de azımsanmayacak bir kısmının bu tür bireylerden oluşması, onların hem verimsizliğine hem de mutsuzluğuna neden olmaktadır. Bu durum ülke ekonomisi ve toplumsal yaşamını olumsuz etkilemektedir.

 

            Ülkemizin konumu değerlendirildiğinde, dünyada ve bulunduğu bölgede belli platformlardaki önemli rolünü yerine getirmesi açısından kritik bir dönemde olduğu gözlenmektedir. Türkiye bu noktada ilerlemek ve sorunlarını çözmede yol almak zorundadır. Bu hem ülkemiz hem de dünya için önemlidir.  Ülkemizin kendini geliştirmek ve ilerlemek zorunda olduğu en önde gelen alanlardan biri de eğitim sisteminin çağın ve ekonominin gereklerine uygun yapılandırılmasıdır. Bu yapılanmanın da önemli, hatta birincil boyutu yöneltmedir.

 

            Ülkenin eğitim penceresinden iş gücü ve istihdam durumu ile bununla ilgili yakın amaçlarına bakıldığında, şunlar göze çarpmaktadır:

İnsan gücünün eğitim düzeyindeki artışların hızlandırılarak sürdürülmesi zorunluluğunun bulunduğu saptaması yapılarak bu konuda özellikle;

·        ·        Mesleki-teknik eğitimin örgün ve yaygın olarak esnek, dinamik ve iş hayatı ile sıkı ilişki içinde geliştirileceği,

·        ·        Mesleki-teknik eğitimin etkililiği ve verimi için çalışma hayatı ile işlevsel işbirliğine olanak verecek yeni kurumlaşma modellerinin de geliştirileceği,

·        ·        Eğitimde bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkin biçimde kullanılacağı amaç ve politika olarak belirlenmiştir.

 

Türkiye’ de 1999 yılı itibariyle %7,3 istihdam edilemeyen iş gücü bulunmaktadır. Eksik istihdam nedeniyle atıl işgücü oranı ise %6,9’a ulaşmıştır. Bu oran işsiz işgücüyle birlikte %14,2’ ye yükselmektedir. Avrupa Birliği’ ne uyum çerçevesinde teknolojik gelişmeye paralel olarak işgücünün niteliğinin yükseltilmesi yoluyla istihdamın gelişme potansiyelini güçlendirmek temel bir politika olarak ortaya konmuştur.

 

            Bu durum değerlendirildiğinde; ülkede ekonomi ve toplumsal yaşam ile eğitim arasındaki gerekli ilişkilerin ve dengelerin yeterince kurulamaması nedeniyle özellikle yeterli sayıda ve nitelikte meslek elemanı yetiştirilemediği, buna rağmen orta öğretim mezunlarından çoğunluğunun akademik lise programlarından geldiği ve neredeyse tamamının üniversite önüne yığıldığı, çarpıcı bir gerçektir. Göz ardı edilmemesi gereken bir konu da; orta öğretimde okullaşma oranının artmasına rağmen, üst öğrenim olanaklarının niteliksel olarak toplumun talepleri ve çağın gerekleri yönünde yeterince geliştirilememesidir.

 

            Üniversite önündeki yığılma; eleyici bir sınav sistemini doğurmakta ve bu da neredeyse tüm orta öğretimin bu sınava kilitlenerek orta öğretim için belirlenen toplumsal hedeflerin ve beklentilerin gerçekleşmesini önemli ölçüde engellemektedir.

 

            Öte yandan eğitimde olması gereken yöneltmenin yeterince gerçekleşmemesi ile bunun için sistemde yeterli seçenekler sunulamaması da bireyin ve iletişimin öne çıktığı bu çağda devletin bireylere, ülkede gelişme, potansiyellerini gerçekleştirme, ülkenin ve dünyanın akışına katılma ve katkıda bulunma, yaşamından doyum sağlama ve üretken olma olanakları sunabilmesindeki en önemli engellerden biridir. Bu durum ekonomik açıdan olduğu kadar toplumsal huzur açısından da çeşitli riskler içermektedir.

 

            İşgücü kavramı neticede insan unsuruna ve bireye dayanmaktadır. İşgücünün niteliği bir yönüyle eğitim-öğretimle, diğer yönüyle de bireylerin gizilgüçleri ile yetenek, ilgi, beceri ve diğer kişilik özellikleriyle bağlantılıdır. İşgücünün niteliği, istihdam ve eğitimin geliştirilmesi ile ilgili gerekli düzenlemeleri yapmakla doğrudan ilişkilidir. Bu çerçevede yöneltme ve rehberlik, bilimsel ve çağdaş olma söylemlerinin fantezileri değil, bizzat ülkede, toplum, ekonomi, eğitim ve birey arasındaki dengeleri oluşturup bütünlüğü sağlayacak temel katalizörlerdir.

 

            Sonuç olarak hem eğitim sisteminin  hem de orta öğretimin geliştirilmesi kapsamında, içinde bulunulan gerçeklikte; yöneltme ve rehberlik ile ilgili olarak eğitimde, gerekli anlayış ve eşgüdümü geliştirmek, ilgili personelin niteliklerini artırmak, hizmetler için gerekli yöntemleri geliştirip araç-gereç ve materyalleri sağlamak, hizmetlerin teknik niteliğiyle ilgili kurumsal boşlukları doldurmak, gerekli verileri toplayıp değerlendirmek, ilgili kurum ve birimlerin hizmet koşullarını iyileştirmek, hizmetlerde bilgi iletişimi teknolojisini kullanmak, işleyişte ailenin ve bireyin kendisinin etkin katılımını sağlamak gibi çalışmalar ve çabalar kaçınılmaz temel gerekliliklerdir.

 

            Yöneltmenin Esasları

 

            1. Süreç ve Öğrenci

            Yöneltme eğitim-öğretim kademelerinin belli noktalarında yapılacak bir uygulama değildir. Yöneltme bir süreç olarak yapılandırılarak öğrenci hakkında öğrenimi boyunca yapılacak gözlem, değerlendirme ve diğer ilgili hizmetlerin birikimine göre, öğrenci merkezli bir yaklaşımla yapılır.

 

            2. İşlevsel Bütünlük

            Yöneltme eğitim sisteminin bütünlüğü içinde:

·        ·        Eğitim programları, ölçme-değerlendirme ve öğrenci akışı düzenlemeleri,

·        ·        Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri,

·        ·        Örgütsel ve işleyişle ilgili düzenlemeler ile personel eğitimi, yetiştirilmesi ve istihdamı,

Olarak temel boyutların uyumlu bir eşgüdüm içinde ele alınır ve yürütülür.

 

            3. Örgün ve Yaygın Eğitim Bütünlüğü

            Yöneltme örgün ve yaygın eğitim olarak bireylerin özellik ve gereksinimlerine göre eğitim süreci boyunca bir bütünlük içinde yol alabilecekleri şekilde ele alınır ve düzenlenir.

 

            4. Bilimsellik

            Yöneltmede uygulama, değerlendirme ve düzenlemelerde bilimsel bilgiler, uygulamalar, yaklaşımlar esas alınır. Yöneltmeyle ilgili her türlü düzenlemeler ve çalışmalarda, bilimsel usullerine uygun elde edilmiş ülke gerçekleriyle ilgili olgusal bilgiler temel alınır.

 

5.    Program, Ölçme-Değerlendirme ve Öğrenci akışı

Yöneltme için eğitim programlarında, bu programlardaki ölçme-değerlendirmede ve programlar arası öğrenci akışında; öğrencilerin bireysel ve gelişim özelliklerini, yatay-dikey geçiş olanaklarını ve çok amaçlılık ile çok boyutluluğu, bilimsel-güncel bilgileri, dünyada ve Türkiye’ deki toplumsal ve iş yaşamı realitesini dikkate alan ve bunları bağdaştıran düzenlemeler yapılır.

 

6.       Yöneltmede Rehberlik ve Psikolojik Danışma

Yöneltmede rehberlik ve psikolojik danışma genel olarak;

·        ·        Öğrencinin kendini tanımasına yardımcı olacak her türlü ölçme-değerlendirme ve diğer uygulamaları,

·        ·        Eğitim programları, okullar, meslek alanları, meslekler ve iş dünyası hakkında bilgi iletişimi,

·        ·        Eğitsel ve mesleki danışmanlık

Hizmetlerini kapsar.

 

7.Yöneltmede Örgüt, Personel ve Kurumsal Sorumluluk

Yöneltmede eğitim sistemi dahilinde işlevsel bütünlüğü sağlamak, düzenlemek ve yürütmek üzere gerekli yasal, örgütsel, idari düzenlemeler ile bu düzenlemelerin işletilmesine yönelik personel istihdamı ve eğitimi gerçekleştirilir. Bireysel gelişimine paralel olarak giderek yoğunlaşan ve çeşitlenen rol, görev ve sorumluluklarla toplumda yer almakta olan öğrenci, kendi geleceğini planlama ve kararlar verme durumundadır. Böyle bir planlama için çeşitli idari, eğitim-öğretim ve rehberlik hizmetlerine gereksinim duyulmaktadır. Eğitim sisteminde bu gereksinimleri karşılayacak çalışmalar ve düzenlemeler yapılır.

 

8.      Öğrenci ve Veli

Yöneltme ve rehberlik öğrenci ve velinin karar vermeleri ve tercihler yapmaları için gerekli eğitsel temeli sağlayıcı ve kararlarının gerçekçi olması yönünde “yollar” göstericidir. Öğrenci ve veli kararlarının sorumluluğunu taşırlar.

 

9.       Yöneltmede Araçlar

Yöneltme ve rehberlik çalışmalarının etkililiğini sağlamak amacıyla; öğrencilerin eğitim sistemi içinde yol alırken tercihlerini belirlemede ve karar vermede yararlanabilecekleri;

·        ·        Çok boyutlu ölçme-değerlendirme araçları,

·        ·        Çeşitli rehberlik programları ve okul uygulamaları

·        ·        Meslek alanları, meslekler ve iş dünyası, eğitim olanakları hakkında kapsamlı, geçerli, güncel bilgi akışını sağlayacak ağlar geliştirilir ve iletişim sistemleri ve teknolojisi kullanılır.

 

Orta Öğretim Projesi

 

            Orta öğretimin ülke hedefleri doğrultusunda mesleki ve teknik eğitim ağırlıklı olarak  geliştirilmesi ve niteliğinin artırılması için 2001 yılında başlatılan MEB & Dünya Bankası Orta Öğretim Projesinin hazırlık çalışmalarının ilk bölümünde, projenin altıncı bileşeni olan “Mesleki Yöneltme ve Rehberlik Alt Projesi” nin hazırlanması için ilgili Bakanlık birimleri arasındaki gerekli koordinasyonu sağlamak üzere Genel Müdürlüğümüz görevlendirilmiştir. Bu kapsamda proje hazırlık çalışma grubunda görev alınarak mesleki yöneltme ve rehberlik hizmetleri için gerekli yöntem ve araç-gereç geliştirme, personel eğitimi, bilgisayar destekli mesleki bilgi sistemi geliştirilmesi, teknik danışmanlık sağlanması ve gerekli araştırmaların yapılmasını içeren ve tahmini maliyeti 20 milyon $ olan ilk taslak hazırlanmış ve Dünya Bankası elemanlarıyla yapılan görüşmelerde gerekli savunu gerçekleştirilmiştir.

 

            Daha sonra tüm proje bileşenleri kapsamında yapılan genel değerlendirme ile Makamın ve Dünya Bankasının kararları doğrultusunda , çalışmanın ikinci ayağında proje dört bileşen de toparlanmış ve bunlardan “Orta Öğretimin Reform Stratejilerinin Belirlenmesi Alt Proje Çalışma Grubu”nda görev alınarak yapılanmanın esasları, temel hedef ve stratejileri ile bunların uzantısı olan kurumsal uygulama alanlarında yöneltme ve rehberlik hizmetlerinin bir ana boyut olarak yer alması sağlanmıştır.

 

            Orta Öğretim Projesi hazırlık çalışmalarına ilişkin yapılan son genel değerlendirmede, proje uygulamasının Temel Eğitim Projesi ikinci fazının tamamlanmasından sonra başlatılması kararlaştırılmıştır.

 

 

            Orta Öğretimde Yeniden Yapılanma

 

            Bakanlığımızın 2001-2005 Çalışma Programının 1.2 çalışma konusu; öğretim programlarını esas alan, mesleki-teknik eğitime ağırlık veren ve öğrencilerin programlar arasında yatay ve dikey geçişine olanak sağlayan bir orta öğretim modeli oluşturmayı amaçlamaktadır.

 

            Bu kapsamda Orta Öğretim Genel Müdürlüğü’ nün eşgüdümünde oluşturulan komisyonda görev alınarak  amaç doğrultusunda bir orta öğretim modeli geliştirilmiştir. Bu model içinde rehberlik hizmetlerinin; gerek öğrenci yeterliliklerinin tanımlanması ve modelin esaslarının rehberlik ilkelerine uygun oluşturulması, gerek yatay-dikey geçişler ve eğitim-istihdam bağlantısı, gerekse de kurumsal işleyiş boyutlarında, temel unsurlardan biri olarak  yapılanmasına ilişkin belirleme ve önerilerin yer alması sağlanmıştır.

 

 

 

IV. AFET ve ACİL DURUMLARA HAZIRLIK PROJESİ

 

            UNICEF’ in 2001-2006 ülke programının 3.4. projesi olup İçişleri Bakanlığı Sivil Savunma Genel Müdürlüğü’ nün koordinasyonunda yürütülmekte olan  bu projeye, Bakanlığımızı temsilen katılınmaktadır. Proje temel olarak afet ve acil durumlarda kadın ve çocuklar için öncelikli her türlü hayati hizmetlerin afet ve acil durum hazırlığı ve sonrasındaki kurumsal oluşum içinde yapılandırılması ve bunun için yerel kapasitenin güçlendirilmesini amaçlamaktadır. Halen projenin hem Bakanlığımız içinde hem de katılan diğer kurum ve kuruluşlar bağlamında eğitim koordinatörlüğü yürütülmektedir.

V. DİĞER ÇALIŞMALAR

 

·        ·        2002 MEB Hizmetiçi Eğitim Planı kapsamanda 24-28 Haziran 2002’ de bünyesinde faal rehberlik ve psikolojik danışma servisi bulunan her türdeki lise yöneticilerine ; rehberlik esasları ve uygulamaları, orta öğretim ve rehberlik mevzuatı, orta öğretim rehberlik programı, rehberlik hizmetlerinde yönetim ve organizasyon ile rehberlik hizmetlerinde TKY içeren bir seminer düzenlenmiştir.

·        ·        Orta öğretimde mevzuat geliştirme çalışmalarına rehberlik boyutunda katılınmaktadır.

·        ·        Gerek Genel Müdürlüğümüz gerek taşra birimlerimiz olarak, ilgili elemanların yönlendirmesinde Toplam Kalite Yönetimi geliştirilmesi çalışmalarına katılınmaktadır.

·        ·        Bakanllığımız EARGED tarafından yürütülmekte olan MLO uygulamasında Gelişimsel Rehberlik Modeli geliştirilmesine ilişkin olarak gerekli çalışmalara, bu birimin organizasyonunda katılınmaktadır.

·        ·        Diğer eğitim-öğretim dairelerinin hizmetiçi eğitim faaliyetlerine talepler doğrultusunda, rehberlik konuları kapsamında katılınmaktadır.

·        ·        Mesleki rehberlik kapsamında Avrupa birliği Kararlarının taranmasına başlanmıştır.

 

 

BAŞLATILMASI PLANLANAN ÇALIŞMALAR

 

 

MESLEKİ YÖNELTME VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN KALKINMA HEDEFLERİ DOĞRULTUSUNDA YAPILANDIRILMASI

 

                                                Gerekçe:

Mevcut mesleki rehberlik ve yöneltme hizmetleri yetersizdir. İş piyasaları, ekonomik ve sosyal hedefler ile öğrencilerin gelişimsel gereksinimleri ve eğitim programlarının özellikleri açısından bir sistem bütünlüğüne kavuşturulamamıştır.

                                               

                                               

                                                Hedefler:

                                                mesleki yöneltme ve rehberlik hizmetleri standartlar doğrultusunda yeniden yapılandırmak.

                                                Hizmetlerde bilgi teknolojisinin kullanımı sürecini başlatmak.

                                                Toplumsal kalkınmanın iş ve insan gücü gelişimi boyutunu desteklemek.

                                                Standartlar ve dayanaklar:

                                                8. Beş yıllık kalkınma Planı

                                                AB Muktesebatı ve standartları

                                                MEB 2001-2005 çalışma Programı

                                                Kariyer gelişimi yaklaşımı

                                                Mesleki gelişim aşama ve unsurlarına göre süreç yapılandırması

                                                Faaliyetler:

                                                Hedeflere uygun niteliklerde bir çalışma grubu kurmak.

 

 

                                                Kapsamlı bir literatür taraması yapmak.

                                                Ülkemiz programlarına ve öğrencilerin özelliklerine göre ve okul tür ve kademelerine dayalı olarak kariyer gelişim evrelerini belirlemek ve okula dayalı mesleki yöneltme ve rehberlik hizmetlerini buna göre bir modele oturtmak.

                                                Bilgi teknolojisine dayalı bir Mesleki Rehberlik Bilgi Sistemi (MRBS) oluşturmak için, ülkemiz mesleki bilgi kaynaklarını taramak, standardize etmek ve sistemin ana unsurlarını belirleyerek konuyu projelendirmek.

 

 

 

REHBER ÖĞRETMENLERİN (PSİKOLOJİK DANIŞMANLARIN) NİTELİKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

 

                                                Gerekçe:

Rehberlik ve eğitimde psikolojik yardım hizmetleri alanında en önemli istihdam kurumu olarak MEB, rehber öğretmen yetiştirmeyle ilgili kuruluş ve sistemlere (hizmet öncesi ve sonrası) yol gösterecek, iş tanımlama ve yeterlilik belirleme çalışmasına bu güne kadar eğilinmemiştir.

 

                                                Hedef:

Rehber öğretmenlerin güncel gelişmeler ve eğitimde yeni yapılanma doğrultusunda niteliklerini geliştirmek.

 

                                                Standartlar ve Dayanaklar:

                                                Ulusal hedeflere (AB, Kalkınma planı vb.) ve eğitimde yapılanmaya ilişkin kararlar.

                                                Eğitim Programları

                                                Öğrenci gereksinimleri

                                                Toplumsal (sosyal, kültürel,ekonomik vb.) gereksinimler

                                                MEB Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği

                                                Toplam kalite Yönetimi

 

4.Faaliyetler:

a.          Çalışmalar için uygun bir uzman grubu kurmak

b.         Gelişmelere göre rehber öğretmenlik iş tanımlarını yapmak

c.        Rehber öğretmen yeterliliklerini belirlemek

d.      Bunlara uygun nitelik geliştirici hizmet öncesi ve hizmet içi önlemleri belirlemek ve rehber öğretmen yetiştiren programları geliştirmek için bir uygulama planı oluşturmak

e.        Geliştirme çalışmalarını başlatmak ve gerçekleştirmek